MORALI ISLAM: BURIMI I PAQES DHE I SIGURIS

Nj pjes e atyre q pretendojn se bjn dika n emr t fes, n t vrtet mund ta ken keqkuptuar at fe dhe pr pasoj ta ken zbatuar at n mnyr t gabuar. Pr kt arsye, do t ishte e pasakt q t krijohen ide rreth fes, duke marr si shembull veprat e ktyre njerzve. Mnyra m e mir pr ta kuptuar nj fe, sht studimi i burimit t saj hyjnor.

Burimi hyjnor i Islamit sht Kurani q mbshtet konceptet e moralit, dashuris, mshirs, prkushtimit, sakrifics, tolerancs dhe paqes. Nj musliman q i zbaton si duhet kto parime n jetn e tij, sht nj njeri i sjellshm, i thjesht, i drejt, i besueshm dhe me t cilin sht e leht t krijohen marrdhnie t mira. Ai prhap dashuri, respekt, harmoni dhe knaqsi te t gjith ata q jetojn pran tij.

Islami sht feja e paqes

Terroristt synojn t krijojn nj bot dhune, mosmarrveshjeje, kaosi dhe frike.

Terrori, n kuptimin e tij m t gjer, sht dhun me qllime politike e ushtruar kundr objektivave joushtarake. E thn ndryshe, shenjestra e terrorit jan n trsi civilt e pafajshm, i vetmi krim i t cilve sht q ata n syt e terroristve, prfaqsojn "krahun tjetr".

Pr kt arsye, terror do t thot q njerzit e pafajshm t'i nnshtrohen dhuns dhe kjo prbn nj akt t zhveshur nga do justifikim moral. Kjo, njlloj si n rastet e vrasjeve t kryera nga Stalini apo Hitleri, prbn nj krim kundr njerzimit.

Nj shoqri, n t ciln respektohen vlerat morale islame, sht nj shoqri q e karakterizon paqja, falja, dashuria, dhembshuria, mbshtetja reciproke dhe gzimi.

Kurani sht nj Libr i shpallur pr njerzit si nj udhzues n rrugn e vrtet. N kt libr, Zoti urdhron njeriun q t prvetsoj sjellje e moral t mir. Ky moral sht i mbshtetur n koncepte si dashuria, dhembshuria, toleranca dhe mshira. Fjala "Islam", rrjedh nga nj fjal arabe me rrnj t njjt me fjaln "paqe". Islami sht nj fe q i sht shpallur njerzimit me qllimin e dhurimit t nj jete paqsore, nprmjet s cils t pasqyrohet n tok, mshira dhe bamirsia e pafund e Zotit. Zoti i urdhron t gjith njerzit n moralin islam, nprmjet t cilit mshira, bamirsia, paqja dhe toleranca mund t bhen pjes e jets n t gjith botn. N suren "Bekare", vargu 208, Zoti u drejtohet besimtarve si vijon:

"O ju q besuat, hyni trsisht n Islam (paqe)! Mos ndiqni gjurmt e djallit! Ai sht, pa dyshim, armiku juaj i hapur."

Sikurse qartsohet n kt varg, siguria mund t vendoset vetm prmes "hyrjes n Islam", d.m.th. prmes t jetuarit me vlerat e Kuranit. Vlerat e Kuranit i bjn muslimant t prgjegjshm pr t'i trajtuar t gjith njerzit, musliman apo jo, me mirsjellje e drejtsi, pr t mbrojtur nevojtart dhe t pafajshmit dhe "pr t parandaluar prhapjen e mizoris". Mizoria prfshin t gjitha format e anarkis dhe terrorit q godasin sigurin, qetsin dhe paqen, sikurse thuhet n vargun kuranor, "Zoti nuk e do rregullimin". (Kurani 2:205)

Vrasja e nj njeriu pa t drejt sht nj nga shembujt m t dukshm t mizoris. Zoti prsrit n Kuran nj urdhres q Ai m par ua kishte shpallur Hebrejve n "Dhjatn e Vjetr":

"...nse dikush vret nj njeri, q nuk ka vrar asknd apo nuk ka br ndonj rregullim n tok, sht njlloj sikur ka vrar mbar njerzimin. Nse dikush i shpton jetn nj njeriu, sht sikur t'i ket dhuruar jet mbar njerzimit..." (Kurani 5:32)

Sikurse thot vargu, dikush q vret nj njeri t vetm, ndrkoh q ky i fundit nuk ka vrar e dmtuar asknd, kryen nj krim q sht i njllojt me vrasjen e t gjith njerzimit.

N kto kushte, sht mse e dukshme se 'mkate t mdha jan vrasjet dhe masakrat e njerzve t pafajshm. Zoti na bn t ditur n vargun e mposhtm kuranor se si do t dnohet kjo fytyr mizore e terrorizmit n jetn e ardhshme:

"... ata q sillen mizorisht me njerzit dhe i tejkalojn kufijt pa t drejt. Njerz t till do t vuajn nj dnim t dhimbshm." (Kurani 42:42)

E gjith kjo tregon se organizimi i akteve t terrorit kundr njerzve t pafajshm sht n kundrshtim t plot me Islamin dhe asnj musliman nuk duhet t kryej kurr krime t tilla. Prkundrazi, muslimant kan prgjegjsi pr pengimin e ktyre njerzve, duke ndalur "mizorin n tok" dhe duke sjell paqe e siguri pr t gjith njerzit e bots. Islami jo vetm q nuk mund t pajtohet kurrsesi me terrorin, por ai duhet t shihet si zgjidhja dhe rruga pr parandalimin e terrorit..

Zoti e ka dnuar ligsin

Zoti u ka urdhruar njerzve q t'i largohen do t keqeje. Shtypja, mizoria, vrasja dhe gjakderdhja jan t gjitha t ndaluara. Ai i prshkruan ata q nuk i binden ksaj urdhrese si "ndjeks t gjurmve t djallit" dhe i akuzon si mbajts t nj qndrimi q sht prshkruar qart si i mkatshm n Kuran. N disa nga vargjet e shumta kuranore mbi kt shtje lexojm:

"Por prsa u prket atyre q pas betimit, e shkelin besn e dhn ndaj Allahut, ndajn at q Zoti ka urdhruar t jet e bashkuar dhe prhapin rregullim n tok, mallkimi do t jet mbi ta. Ata do t ken nj fund t tmerrshm." (Kurani 13:25)

N pamje t par, ka shum arsye pr aktet e terrorit, t cilat kan marr deri tani ndoshta qindra-mijra jet. Ata q i kryejn akte t tilla, ndjekin nj rrug q sht e huaj pr fen.

"Hani e pini nga begatit q ju ka dhn Zoti dhe mos prhapni rregullim dhe prishje n tok!" (Kurani 2:60)

"Mos prhapni rregullim n tok, pasi ajo t jet br e begat dhe drejtojuni Atij me frik e dshir! Mshira e Zotit sht pran atyre q kryejn vepra t mira." (Kurani 7:56)

Ata q mendojn se do t ken sukses, duke shkaktuar shtypje, duke prhapur ligsi e prmbysje t mdha dhe duke vrar njerz, bjn nj gabim shum t rnd. Zoti i ka ndaluar t gjitha aktet e ligsis, prfshir terrorizmin dhe dhunn, i ka dnuar ata q prfshihen n veprime t tilla dhe sht shprehur n nj nga vargjet e Kuranit kshtu: "Zoti nuk i drejton veprat e atyre q shkaktojn rregullim." (Kurani 10:81)

Megjithat, n kohn e sotme aktet e terrorizmit, gjenocidit dhe masakrave ndodhin kudo n bot. Njerz t pafajshm vriten barbarisht dhe vendet ku nxitet urrejtja mes grupimeve t ndryshme shoqrore pr arsye trsisht artificiale, zhyten n gjakderdhje. Kto tmerre n vendet me histori, kultura e struktura shoqrore t ndryshme, mund t ken shkaqe dhe burime nga m t uditshmet. Sidoqoft, sht e dukshme se shkaku themelor sht largimi nga morali i mbshtetur n dashuri, respekt e toleranc, pr t cilin ka urdhruar Zoti n Kuran. Si pasoj e mungess s fes, lindin grupime shoqrore q nuk njohin frik ndaj Zotit dhe q besojn se nuk do t japin ndonjher llogari pr veprat e veta. Prderisa besojn se nuk kan kujt t'i japin llogari pr asgj, ata e kan t leht t priren pr t vepruar pa mshir, moral dhe ndrgjegje.

Ekzistenca e hipokritve q shfaqen n shoqri n emr t Zotit dhe t fes, por q n t vrtet, organizohen pr t kryer ligsi, dnohet nga Zoti si tregohet n Kuran. Nj varg kuranor flet pr nj grup prej nnt vetsh q planifikuan t vrasin nj nga profett, duke u betuar n emr t Zotit:

N qytet gjendej nj band prej nnt burrash q shkaktonin rregullim n vend dhe nuk vendosnin drejtsi. Ata than: "Le t betohemi s bashku pr Zotin se do t vrsulemi ndaj tij dhe familjes s tij natn dhe do t'u themi m pas, mbrojtsve t tij se ne nuk ishim fare dshmitar n zhdukjen e familjes s tij e pr kt po themi t vrtetn." Ata prgatitn nj plan dhe Ne prgatitm, gjithashtu nj plan, pr t cilin ata nuk kishin dijeni. (Kurani 27:48-50)

Ky ajet kuranor flet pr disa njerz jobesimtar, t cilt betohen n emr t Zotit pr t prforcuar veprat e tyre, mirpo kjo nuk do t thot se Zoti i miraton veprat e tyre. N t njjtn mnyr, edhe disa musliman mund t pretendojn se gjithka q ata bjn sht n prputhje me fen, mirpo ka mundsi q ajo 'ka bjn t jet trsisht n kundrshtim me Vullnetin e Zotit dhe moralin e fes. E vrteta e shtjes duhet par n veprat e tyre. Nse kto vepra synojn t "shkaktojn rregullim dhe t mos vendosin drejtsin", sikurse shpallet n vargun e Kuranit, ather duhet t jemi t sigurt se njerz t till nuk mund t jen kurr besimtar t vrtet dhe qllimi i tyre nuk sht shrbimi i fes.

Pr dik q i druhet Zotit dhe q ka kuptuar moralin e Islamit, sht e pamundur t mbshtes dhunn apo ligsin, apo t marr pjes n veprime q lidhen me to. Pr kt arsye, Islami sht zgjidhja e vrtet pr problemin e terrorizmit. Kur bhet i qart morali sublim i Kuranit, sht e pamundur pr njerzit q ta lidhin Islamin e vrtet me ata q mbshtesin apo bashkohen me grupet q synojn padrejtsisht luft dhe kaos. Zoti n Kuran sht shprehur qart pr ndalimin e ligsis:

"Kur kthen kraht, nxiton t shkaktoj rregullim mbi dh, t rrnoj t mbjellat dhe gjn e gjall. Por Allahu nuk e do rregullimin. Kur kshillohet q t'i friksohet Zotit, at e pushton nj kryelartsi e mkatshme..." (Kurani 2:205-206)

Si mund t shihet nga vargjet e msiprme, sht jasht do mundsie q dikush q i beson me t vrtet Zotit, t mund t bj nj sy qorr qoft edhe prball nj veprimi q mund t'i shkaktoj dmin m t vogl njerzimit. Kurse dikush q nuk beson n Zotin dhe n jetn e pasosur, mund t kryej lehtsisht do lloj t keqeje, prderisa mendon se nuk do t'i duhet t'i jap llogari askujt pr veprat e veta.

Ata q krcnojn jetn e civilve dhe veanrisht t fmijve, duhet t pyesin vetveten: far krimi kryen kta fmij? A sht kryerja e akteve mizore ndaj njerzve t pafajshm dika q do t kaloj pa u marr n llogari?

Gjja e par q duhet br pr ta shptuar botn nga murtaja e terrorizmit sht prdorimi i arsimit pr t fshir t gjitha ato besime a bestytni q deri tani, jan shitur n emr t fes, por q n t vrtet, nuk kan t bjn aspak me fen, si dhe t edukohen njerzit me moralin e vrtet kuranor dhe me frikn ndaj Zotit.

Zoti na urdhron t kryejm vepra t mira

N msimet morale t Islamit, shtjet m t rndsishme jan dashuria, mshira, mbshtetja e ndrsjell, vetflijimi, toleranca dhe falja. N nj shoqri, ku morali jetohet si duhet, sht e pamundur t gjenden baza pr dhunn dhe konfliktin.

Muslimani duhet t jet nj njeri q pajtohet me urdhresat e Zotit dhe prpiqet me shum kujdes pr t jetuar sipas moralit kuranor, paqes dhe harmonis. Kurani shprehet:

"...Punoni pun t mira... mos krkoni t shkaktoni mizori n tok! Zoti nuk i do mizort." (Kurani 28:77)

Dikush q pranon Besimin Islam, dshiron t arrij knaqsin dhe dashurin e Zotit. Atij i duhet t bj prpjekje t mdha pr ta arritur kt, si dhe pr t mishruar moralin e pranueshm te Zoti, ndrkoh q jeton ende n kt bot. Shfaqjet m t qarta t moralit jan mshira, dhembshuria, drejtsia, ndershmria, falja, prkushtimi, sakrifica dhe durimi. Besimtarit i takon t sillet mir ndaj njerzve, t prpiqet t kryej vepra t mira dhe t rrezatoj mirsi. N vargjet e tij kuranore, Zoti thot:

"Tregohuni t mir ndaj prindrve, ndaj t afrmve, ndaj jetimve, ndaj t mjerve, ndaj fqinjve tuaj t afrm e t largt, ndaj miqve, ndaj udhtarve dhe ndaj skllevrve tuaj! Zoti nuk e do at q sht mburracak e mendjemadh." (Kurani 4:36)

"... Bashkpunoni me njri-tjetrin n bamirsi e mshir dhe jo n gjynahe e armiqsi..!" (Kurani 5:2)

Sikurse bjn t qart kto vargje nga Kurani, Zoti dshiron q besimtart t sillen mir ndaj njerzve, t bashkpunojn me njri-tjetrin kur sht fjala pr mirsi dhe t shmangin ligsin. N suren "En'am", vargu 160, Zoti premton se "kushdo q bn nj vepr t mir, do t shprblehet me dhjetfishin e saj, ndrsa ata q do t kryejn nj vepr t keqe do t shpaguhen me t njjtn vler dhe atyre nuk do t'u bhet padrejtsi."

N Librin e Tij, Zoti e prshkruan Vetveten si Njohsi "i t fshehtave t zemrave" dhe i urdhron njerzit q "t shmangin do t keqe." Pr kt arsye, sht e qart se nj musliman q do t thot "nj njeri q i vetdorzohet Zotit", duhet t bj 't jet e mundur pr t luftuar terrorizmin.

Nj musliman nuk mund t qndroj indiferent pr at ka ndodh rreth tij dhe nuk mund t pranoj kurr mentalitetin se asgj nuk ka rndsi prderisa nuk i shkakton dm atij, sepse ai i sht nnshtruar Zotit, sht prfaqsues i Tij dhe ambasador i s mirs. Prandaj edhe ai nuk mund t qndroj indiferent prball mizoris dhe terrorizmit. N t vrtet, muslimani sht armiku m i madh i terrorizmit. Islami sht kundr t gjitha formave t terrorizmit dhe prpiqet ta parandaloj at qysh n nisje, me fjal t tjera qysh n nivelin e ideve. Ai krkon paqe mes njerzve dhe sundimin e drejtsis, si dhe urdhron njerzit q t shmangin mosmarrveshjet, konfliktin dhe ligsin.

Zoti na urdhron t jemi t drejt

Drejtsia e vrtet, e prshkruar n Kuran, udhzon njeriun q t sillet me drejtsi, pa br dallime mes njerzve, t mbroj t drejtat njerzore, t mos lejoj dhunn pavarsisht nga rrethanat, t qndroj n ann e t shtypurve kundr shtypsit dhe t ndihmoj t varfrit. Kjo drejtsi bn thirrje pr t drejtat e t gjitha palve q t mbrohen kur merret nj vendim pr nj mosmarveshje, duke vlersuar t gjitha ant e nj incidenti, duke ln mnjan t gjitha paragjykimet, duke qen objektiv, t ndershm, tolerant, t mshirshm e t dhimbsur. Pr shembull, dikush q nuk mund t'i moj ngjarjet n nj mnyr t moderuar dhe q mposhtet nga emocionet dhe ndjenjat, nuk do t arrij n vendime t sakta dhe do t mbetet nn ndikimin e ndjenjave. Ai q sht i prirur nga drejtsia, duhet t'i lr mnjan t gjitha ndjenjat dhe kndvshtrimet vetjake. Atij i duhet t'i trajtoj t gjitha palt me drejtsi kur ata krkojn ndihm, t jet n krah t s drejts n do rrethan dhe t mos i largohet rrugs s ndershmris dhe t s vrtets. do njeri duhet t mishroj vlerat e Kuranit n shpirtin e tij n nj mnyr q ai t mund t jet i aft t vlersoj interesat e palve, prpara t tijave dhe t mbaj drejtsi edhe kur i preken interesat vetjake.

Zoti urdhron kshtu n surn "El-Maide", vargu 42: "...nse gjykoni, bjeni kt me drejtsi mes tyre!" N suren "En-Nisa", Zoti i urdhron besimtart t sillen me drejtsi edhe ndaj vetvetes:

"O ju q besuat! Tregohuni prkrahs t drejtsis, dshmoni vetm pr Zotin, qoft edhe kundr vetvetes, prindrve apo t afrmve tuaj! Pavarsisht nse pala tjetr jan t pasur apo t varfr, Zoti mundet t tregoj kujdes pr ta. Mos ndiqni dshirat tuaja personale dhe mos iu shmangni t vrtets! Nse dredhoni apo trhiqeni, Zoti sht i mirnjohur me at q veproni." (Kurani 4:135)

N Kuran, Zoti sjell nj prshkrim t hollsishm t drejtsis dhe u bn t ditur besimtarve pr qndrimin q ata duhet t mbajn prball ngjarjeve me t cilat prballen, si dhe pr mnyrn se si duhet ta ushtrojn drejtsin. Nj udhzim i till prbn nj mirsi dhe mshir t madhe pr besimtart. Pr kt arsye, ata q besojn, kan prgjegjsin e t ushtruarit t drejtsis pa br dallime, pr t fituar aprovimin e Zotit dhe pr t'i drejtuar jett e tyre n paqe e siguri.

Drejtsia, pr t ciln Zoti urdhron n Kuran, sht ajo drejtsi q kushtzohet me ushtrimin e saj n mnyr t barabart pr t gjith njerzit, pavarsisht nga gjuha, raca apo kombsia. Ende n ditt tona, ka n do an t globit njerz q u nnshtrohen trajtimeve mizore e t padrejta pr shkak t ngjyrs s lkurs apo racs.

Sidoqoft, Zoti na bn t ditur n Kuran se qllimi n krijimin e fiseve e popujve t ndryshm, sht "q ata ta njohin njri-tjetrin". Kombet dhe popujt e ndryshm duhet ta njohin njri-tjetrin; kjo do t thot, t msojn pr kulturat e tyre t ndryshme, pr gjuht, traditat e veorit. Shkurt, njri nga qllimet e krijimit t racave e kombeve t ndryshm, nuk sht konflikti dhe lufta por pasuria kulturore. Nj shumllojshmri e till sht shprehje e bujaris s Zotit n krijim. Fakti se dikush sht m i gjat se dikush tjetr apo se lkura e tij sht e bardh apo e verdh, nuk i siguron atij asnj eprsi ndaj t tjerve, ashtu sikurse nuk prbn edhe ndonj arsye pr t'u ndjer i turpruar. do trajt q gjendet n pamjen e jashtme t nj njeriu, sht nj vepr e qllimshme e Zotit, por pr Zotin ndryshimet nuk kan rndsi prfundimtare. Nj besimtar e di se ai arrin t siguroj eprsi vetm n saj t friks ndaj Zotit dhe forcs s besimit t tij tek Ai. Ky fakt sht i lidhur me vargun e mposhtm kuranor:

"O njerz! Ne ju krijuam prej nj mashkulli e nj femre dhe ju shndrruam n popuj e fise, n mnyr q t njiheni me njri-tjetrin. M fisniku ndr ju tek Allahu sht ai q sht m i devotshm. Zoti sht i Gjithditur, i Mirinformuar." (Kurani 49:13)

Sikurse Zoti na bn t ditur n kt varg, t kuptuarit e drejtsis s rekomanduar prej Tij krkon trajtim t barabart, tolerant dhe t paqshm pr kdo, duke prjashtuar do diskriminim.

Urrejtja e ndjer ndaj nj bashksie nuk i ndal besimtart nga ushtrimi i drejtsis

Njerzit mund t'u shkaktojn do lloj padrejtsie njerzve t tjer, ndaj t cilve ushqejn ndjenja armiqsie. Ata mund t'i akuzojn kta njerz pr vepra q ata nuk i kan kryer, ose mund t sjellin dshmi t rreme kundr tyre, pavarsisht se e kan t njohur pafajsin e tyre. Duke llogaritur nj armiqsi t till, njerzit mund t'i nnshtrohen nj shtypjeje t padurueshme. Disa njerz mund t refuzojn t dshmojn n favor t njerzve, me t cilt kan mosmarrveshje dhe mund t fshehin provat, megjithse mund ta din se ata jan t pafajshm. Pr m tepr, ata ndjejn knaqsi nga mjerimi i ktyre njerzve, si dhe nga ballafaqimi i tyre me padrejtsin dhe vuajtjen. Nga ana tjetr, shqetsimi m i madh pr ta sht vnia e drejtsis dhe t provuarit e pafajsis s njerzve q nuk duan.

Pr kto arsye, sht shum e vshtir q njerzit n shoqri t korruptuara, t ken besim te njri-tjetri. Njerzit shqetsohen se mos bien viktim e dikujt tjetr n do koh. Pasi kan humbur besimin e ndrsjell, ata humbin gjithashtu edhe ndjenjat e tyre njerzore si toleranca, dhembshuria, vllazrimi e bashkpunimi dhe fillojn ta urrejn njri-tjetrin.

Sidoqoft, ndjenjat q dikush mban n zemr ndaj nj njeriu apo bashksie, nuk duhet t ndikojn n vendimet e besimtarit. Pavarsisht se sa imoral apo i keq mund t jet nj njeri, besimtari duhet t ler mnjan t gjitha ndjenjat, t marr vendime t drejta dhe t rekomandoj m t mirn. Ndrgjegjja e tij e frymzon gjithmon t zbatoj urdhrat dhe kshillat hyjnore dhe t mos e braktis kurr mirsin, sepse kjo sht nj urdhres q Zoti na jep n Kuran. N suren "El-Maide" thuhet si m posht:

"O ju q besuat! Tregohuni t drejt n gjykim, dshmitar t sinqert pr hir t Allahut! Mos lejoni q urrejtja ndaj nj grupi njerzish t'ju shtyj t bni padrejtsi ndaj tyre! Tregohuni t drejt! Kjo sht m pran devotshmris. Kijeni frik Allahun! Ai sht i njohur me at q veproni." (Kurani 5:8)

Sikurse thuhet n kt varg, mbajtja e nj qndrimi t drejt sht ajo q plotson m s miri frikn ndaj Zotit. Nj njeri besimtar e di se do t arrij knaqsin e Zotit vetm nse vepron me ndershmri. do njeri q vren sjelljet e mira t dikujt, do t ket besim tek ai, do ta ndjej veten mir n prani t tij dhe do t jet i gatshm t'i besoj do prgjegjsi e detyr. Njerz t till trajtohen me respekt edhe nga vet armiqt e tyre. Qndrimi i tyre mundet q t'i shtyj t tjert edhe n besimin te Zoti.

Islami mbron lirin e mendimit

Islami sht nj fe q siguron dhe garanton liri t ideve, t mendimit dhe t jets. Ai ka lshuar urdhresa pr t penguar dhe ndaluar tensionin, konfliktet, shpifjet madje edhe mendimin negativ mes njerzve. N t njjtn mnyr e me t njjtn vendosmri q ai i sht kundrvn terrorizmit dhe t gjitha akteve t dhuns, ia ka ndaluar presionin ideologjik ndaj njerzve:

"Nuk ka detyrim n fe. Rruga e drejt dallohet qart nga e gabuara." (Kurani 2:256)

"Prandaj kshilloji ata, sepse ti nuk je tjetr prvese kshillues. Ti nuk je vn pr t kontrolluar ata." (Kurani 88:21-22)

Detyrimi i njerzve pr t besuar n nj fe apo pr t pranuar format e saj t besimit, sht n kundrshtim t plot me thelbin dhe shpirtin e Islamit. Sipas Islamit, besimi i vrtet sht i mundur vetm nprmjet vullnetit dhe ndrgjegjes s lir. Sigurisht q muslimant mund t kshillojn dhe nxisin njri-tjetrin n cilsit e moralit kuranor. T gjith besimtart jan t obliguar t'u sqarojn njerzve kt moral dhe t'u japin shpjegime n mnyrn m t sjellshme t mundshme. Ata duhet t tregojn pr bukurit e fes n dritn e vargut kuranor q thot: "Fto n rrugn e Zotit tnd me urtsi e fjal t mira..." (Kurani 6:125) Sidoqoft, ata duhet t mbajn parasysh edhe vargun: "...ti nuk je prgjegjs pr udhzimin e tyre, por sht Zoti ai q udhzon k t dshiroj." (Kurani 2:272)

Besimtart nuk mund t prdorin kurr dhunn dhe as ndonj lloj presioni fizik apo psikologjik. Atyre nuk u lejohet as t prdorin eprsin e mundshme materiale pr t detyruar dik n shtje t fes. Kur ftess s tyre n besim i jepet prgjigje negative, muslimant duhet t prgjigjen n linjat e vargut kuranor q thot: "Ju keni fen tuaj, un kam fen time." (Kurani 109:6)

N botn ku jetojm, gjenden shoqri q karakterizohen nga besime t ndryshme: t krishter, ifut, budist, hindus etj. Muslimant q jetojn n kt bot, duhet t jen tolerant ndaj t gjitha besimeve dhe t sillen me drejtsi e humanizm. Kjo prgjegjsi, me t ciln jan t ngarkuar besimtart, vlen edhe pr t'i ftuar njerzit n bukurin e fes s Zotit me mjetet e paqes e tolerancs. Vendimi prfundimtar pr t'i zbatuar apo jo kto vlera, pr t besuar apo jo, qndron n krahun tjetr. Imponimi ndaj dikujt pr t besuar, apo prpjekja pr t'i detyruar atij dika, prbn shkelje t moralit kuranor. N t vrtet, Zoti n Kuran na sjell ndr mend sa m posht:

"Nse Zoti yt do t kishte dshiruar, t gjith njerzit n tok do t kishin besuar. Mos vall mendon se mund t'i detyrosh njerzit t besojn?" (Kurani 10:99)

"Ne e dim m s miri se 't thon ty ata, por ti nuk je shtrngues pr ta. Kshillo me an t Kuranit kdo q i trembet paralajmrimit Tim!" (Kurani 50:45)

Nj shembull i shoqris, n t ciln njerzit jan t detyruar t besojn, sht trsisht n kundrshtim me Islamin. Besimi dhe lutjet duhet t'i drejtohen Zotit vetm prmes vullnetit t lir t individit. Nse nj sistem u imponon njerzve besimin dhe adhurimin ndaj Zotit, ather njerzit do t shndrrohen n praktikues t fes vetm pr shkak t friks ndaj ktij sistemi. Nga pikpamja fetare, ajo q sht e rndsishme, sht t jetuarit pr knaqsin e Zotit n nj mjedis ku ndrgjegjja e njerzve sht plotsisht e lir.

Historia e Islamit sht plot me praktika tolerante t udhheqsve musliman, t cilt kan respektuar t gjith besimet dhe kan ndrtuar me duart e tyre nj liri t admirueshme fetare. Pr shembull, Tomas Arnold, nj misionar britanik, i ngarkuar me detyra shrbimi n qeverin indiane, e prshkruan lirin e nxitur nga Islami me kto fjal:

"Ndrsa pr ndonj prpjekje t organizuar pr t shtrnguar popullsit jomuslimane q t pranojn Islamin, apo pr ndonj prndjekje sistematike pr shkak t besimit t krishter, nuk dgjojm kurr t bhet fjal. Nse kalift do t kishin zgjedhur t vepronin kshtu, ata do ta kishin hedhur tej Krishtrimin nga tokat e tyre me t njjtn lehtsi q Ferdinandi dhe Izabela hodhn tej Islamin nga Spanja, apo Luigji XIV penalizoi Protestantizmin n Franc, apo ifutt u mbajtn jasht Anglis pr 350 vjet. Kishat lindore n Azi ishin trsisht t shkputura nga pjesa tjetr e bashksis s Krishtrimit dhe asnjra prej tyre nuk mund t ngrinte gishtin n interes t vet, pasi ato konsideroheshin si bashksi heretike. N kt mnyr, edhe mbijetesa e thjesht e ktyre kishave deri n ditt tona, sht nj prov e fort e qndrimit prgjithsisht tolerant t qeverive muhamedane ndaj tyre."1

Zoti i urdhron besimtart t jen t dhembshur dhe t mshirshm Morali islam prshkruhet n vargjet kuranore n kt mnyr:

"E t jesh ndr ata q besojn dhe ftojn njri-tjetrin n qndrueshmri e bamirsi." (Kurani 90:17)

Si e shohim n kt varg, nj nga tiparet m t rndsishme t moralit, i cili do t'i udhheq besimtart n shptim n Ditn e Gjykimit, qndron n t qenit "nj ndr ata q ftojn njri-tjetrin n bamirsi".

Burimi i vrtet i bamirsis sht dashuria pr Zotin. Kjo dashuri nxit, njkohsisht edhe dashurin pr at q Zoti ka krijuar. Kjo dashuri e fort dhe afria q besimtari ndjen ndaj Zotit q e krijoi at dhe gjith njerzimin, e nxit besimtarin n manifestimin e nj morali t knaqshm, si ai q sht urdhruar n Kuran. Bamirsia e vrtet lind kur ai jeton me kt moral. Ky shembull morali, plot dashuri, mshir e shpirt vetflijimi, prshkruhet n kto vargje:

"Ata ndr ju, q zotrojn begati e pasuri t mjaftueshme, t mos betohen se nuk do t'u japin t afrmve t tyre dhe t varfrve, si dhe atyre q u shprnguln pr hir t Zotit! Prkundrazi, ata duhet t falin dhe t prkujdesen. A nuk do t dshironit q Zoti t'ju falte juve? Zoti sht Gjithfals, i Mshirshm." (Kurani 24:22)

"Ata q prgatitn vendin (Medinen) e jetonin n besim q m par, i duan ata q u shprnguln te ta dhe nuk ndjejn zili n zemrat e tyre pr at q iu dha t shprngulurve. Madje ata u japin prparsi atyre, edhe nse jan n nevoj t madhe." (Kurani 59:9)

"... ata q kan dhn strehim e ndihm, jan besimtart e vrtet. Atyre do t'u sigurohet falje dhe shprblim plot bujari." (Kurani 8:74)

"Tregohuni t mir ndaj prindrve, ndaj t afrmve, ndaj jetimve, ndaj t mjerve, ndaj fqinjve tuaj t afrm e t largt, ndaj miqve, ndaj udhtarve dhe ndaj skllevrve tuaj! Zoti nuk e do at q sht mburracak e mendjemadh." (Kurani 4:36)

"Lmoshat jan pr nevojtart, pr t varfrit, pr ata q jan ngarkuar me grumbullimin e ktyre lmoshave, pr ata, zemrat e t cilve duhen fituar, pr lirimin e skllevrve, pr ata q jan t ngarkuar me borxhe, pr shpenzimet n rrug t Zotit dhe pr udhtart. Kjo prbn nj detyrim nga Zoti. Zoti sht i Gjithditur, i Urt." (Kurani 9:60)

Morali islam e sheh jetn t mbushur me paqe, mirqenie, dashuri dhe hare pr t gjith njerzit.

Vnia n jet e ktij niveli t lart morali q prshkruhet n Kuran dhe q u krkohet besimtarve, rrjedh nga dashuria e tyre e thell pr Zotin. Fal prkushtimit t tyre ndaj Tij, ata gjejn streh me shum ndje e dshir n moralin e shpallur prej Tij, n Kuran. Besimtart nuk mundohen kurr t'i bjn njerzit q ta ndjejn veten borxhlinj, sepse bamirsia q ata shfaqin dhe ndihma q u dhurojn me bujari t tjerve nuk kan pr synim qoft edhe t marrjes s nj falenderimi. Qllimi i vrtet sht t fituarit e knaqsis s Zotit prmes moralit t treguar sepse besimtart e din q n Ditn e Gjykimit do t thirren pr t dhn llogari pr veprat e kryera. N Kuran, Zoti ka shpallur shprehimisht se flakt e skterrs do t jen prfundimi i atyre q refuzojn t jetojn sipas moralit t Kuranit:

"'ju solli ju n zjarr?" Ata thon: "Ne nuk qem ndr ata q faleshin dhe nuk i ushqenim t varfrit." (Kurani 74:42-44)

"Shtrngojeni m pas, me zinxhir shtatdhjet krah t gjat, sepse ai nuk i besonte Zotit t Plotfuqishm dhe nuk nxiste n t ushqyerit e t varfrve!" (Kurani 69:30-34)

"E ke par at q mohon fen? sht ai q e prze me ashprsi jetimin dhe nuk nxit n t ushqyerit e t varfrve." (Kurani 107:1-3)

"...as nuk nxisni n t ushqyerit e t varfrve." (Kurani 89:18)

Si shohim n kto vargje, muslimani i prshkruar n Kuran zotron nj natyr plot dashuri e dhembshuri. Asnj njeri q gzon nj moral t till nuk mund t miratoj terrorizmin dhe veprat e dhuns ndaj njerzve t pafajshm. Karakteri i terroristve sht n kundrshtim t drejtprdrejt me moralin kuranor.

Ndrsa nj musliman i rritur me moralin e treguar n Kuran, sillet ndaj t gjith njerzve me dashurin e krkuar nga Islami, me respekt pr t gjitha idet, prpiqet gjithmon q t sjell harmoni aty ku ka mosmarrveshje, t ul tensionet, t prqafoj t gjitha palt dhe t tregoj sjellje t moderuar. Shoqrit q do t ken n gjirin e tyre t till njerz, do t mund t bhen pjes e nj qytetrimi m t zhvilluar dhe do t gzojn moral m t lart shoqror, harmoni dhe drejtsi.

Zoti ka urdhruar falje dhe toleranc

Koncepti i faljes dhe tolerancs, i prshkruar n Kuran me fjalt "bni lshime ndaj njerzve" (Kurani 7:199), sht nj ndr parimet m themelore t Islamit.

Po t'i hedhim nj sy historis islame, mund t shihet qart mnyra se si muslimant e kan zbatuar kt tipar t rndsishm t moralit kuranor n jetn e shoqris. Si do t vlersojm n faqet n vijim t ktij libri, muslimant kan sjell gjithmon nj atmosfer lirie dhe tolerance kudo q kan shkuar. Ata u kan krijuar mundsin njerzve me fe, gjuh dhe kultura plotsisht t ndryshme q t jetojn s bashku n paqe dhe harmoni nn nj ati t vetme. Njra nga arsyet kryesore pr ekzistencn shekullore t Perandoris Osmane, e cila u shtri n nj territor shum t gjer, ishte atmosfera e tolerancs dhe e mirkuptimit q Islami sillte me vete. Popujt musliman q njiheshin pr natyrn e tyre t dashur e tolerante ndr shekuj, kan qen gjithmon ndr popujt m t drejt. Brenda strukturave shumkombtare, t gjitha grupet etnike kan qen t lir t jetojn sipas besimeve dhe rregullave t veta.

Toleranca e vrtet mund t sjell vetm paqe dhe mirqenie n bot, nse zbatohet sipas linjave t prshkruara n Kuran. Pr kt trheq vmendjen veanrisht vargur kuranor q thot: "Nuk mund t jen t barabarta nj vepr e mir dhe nj vepr e keqe. Largoje t keqen me dika t mir dhe ai, nga i cili t ndante armiqsia, do t bhet pr ty nj mik i dashur." (Kurani 41:34)

N vargjet e Kuranit, Zoti e prshkruan faljen si nj cilsi t lart dhe n nj varg Ai na jep sihariqin se nj sjellje e till do t shprblehet: "Shpagimi pr nj veprim t keq sht nj tjetr i barazvlefshm me t, por nse dikush fal dhe pajtohet, do t ket shprblimin e tij te Allahu. Pa dyshim, Ai nuk i do, t padrejtt." (Kurani 42:40) N nj tjetr varg, Ai i prshkruan besimtart si "ata q japin n koh t mira e t vshtira, q kontrollojn zemrimin dhe falin njerzit. Zoti i do bamirsit." (Kurani 3:134). Zoti ka shpallur n Kuran se t falsh dik q t ka br padrejtsi, prbn nj sjellje t virtytshme. Nj varg kuranor, n lidhje me kt tem, thot:

"...E nuk do t reshtsh s zbuluari tradhti ndr ta, duke prjashtuar vetm pak prej tyre. Megjithat, fali ata dhe harro! Allahu i do shpirtmdhenjt." (Kurani 5:13)

E gjith kjo tregon se morali q Islami e kshillon njerzimin, i sjell bots paqen, harmonin dhe drejtsin. "Terrorizmi", i cili sht kaq shqetsues pr botn sot, sht vepr e njerzve t paditur, t cilt jan veprojn n kundrshtim me moralin kuranor. Pr kta njerz e grupe, zgjidhja sht morali i vrtet kuranor. Me fjal t tjera, Islami dhe morali kuranor jan ilai pr terrorizmin.