Fakti i krijimit

N pjest e mparshme t librit ne ekzaminuam pse teoria e evolucionit, q supozon se jeta nuk sht e krijuar, kundrshton tota- lisht faktet shkencore. Ne pam se shkenca moderne ka treguar nj fakt shum t qart nprmjet degve t ndryshme t saj si paleontologjia, biokimia dhe anatomia. Ky fakt sht se t gjitha krijesat jan krijuar nga Allahu.

N fakt, pr t vn re kt, personi nuk ka nevoj t analizoj rezultatet e komplikuara t arritura n laboratort e biokimis apo t njihet me grmimet gjeologjike. Provat e urtsis s jashtzakonshme jan t dukshme n do gj t gjall q personi vzhgon. Ekziston nj projektim dhe nj teknologji madhshtore n trupin e nj insekti apo nj peshku t vogl n thellsi t detit q kurr nuk mund t arrihet nga njerzit. Disa gjallesa q nuk kan tru perfekt, kryejn veprime kaq t komplikuara, saq nuk mund t kryhen as edhe nga njerzit.

Urtsia, plani dhe projektimi i jashtzakonshm q mbizotrojn t gjith natyrn, pa asnj dyshim provojn ekzistencn e Krijuesit q sundon gjithka. Ky sht Allahu. Allahu i ka pajisur t gjitha gjallesat me karakteristika t jashtzakonshme, duke i treguar njeriut shenjat e qarta t ekzistencs dhe fuqis s Tij.

N faqet q pasojn do t prmendim vetm disa prej evidencave t panumrta t krijimit n natyr.

Blett dhe arkitektura e mahnitshme e hojeve

Blett prodhojn m shum mjalt sesa kan nevoj dhe e ruajn at n hoje. Struktura gjashtkndore e hojeve njihet nga t gjith. A keni menduar ndonjher pse blett ndrtojn hoje gjashtkndore dhe jo peskndore?

Matematicient, duke krkuar prgjigjen e ksaj pyetjeje, arritn n nj konkluzion interesant: "Forma gjashtkndore sht forma m e prshtatshme gjeometrike pr shfrytzimin maksimal t hapsirs s dhn." Nj form gjashtkndore krkon nj sasi minimale dylli pr ndrtim dhe mban sasin maksimale t mjaltit. Pra blett prdorin formn m t prshtatshme.

Metoda e prdorur n ndrtimin e hojeve sht shum interesante. Blett e fillojn ndrtimin e hojeve n dy-tre vende t ndryshme dhe endin hojet njkohsisht n dy-tre rreshta. Megjithse fillojn nga vende t ndryshme, blett me numr mjaft t madh, ndrtojn gjashtkndsha identik dhe pastaj endin hojet duke i kombinuar ato bashk dhe duke u takuar n qendr. Pika e lidhjes s gjashtkndshave rregullohet aq mir, saq nuk ka asnj shenj q t dallohet se pjest e hojit jan kombinuar.

Prball ktij krijimi t prkryer, ne, sigurisht, duhet t pranojm ekzistencn e Zotit, i Cili i ka krijuar dhe msuar kto krijesa. Evolucionistt duan t rrshqasin dhe ta shpjegojn kt me konceptin e instiktit dhe prpiqen ta paraqesin at thjesht si nj karakteristik t bletve. Megjithat, n.q.s. ka nj instikt t till n pun, i cili vepron mbi blett dhe siguron harmonizimin e puns s tyre, ather kjo do t thot q ekziston nj Urtsi, e cila sundon mbi t gjitha kto krijesa t vogla.

Pr ta thn m shkoqur, Allahu, Krijuesi i ktyre krijesave t vogla i mson ato t bjn nj gj t till. Ky fakt sht treguar n Kuran 14 shekuj m par:

"Zoti yt i dha instikt blets: "Ndrto shtpi npr kodra, npr drunj dhe n ato (koshere) q njerzit ndrtojn. Pastaj ha nga t gjitha frutat dhe futu npr rrugt q Zoti i ka lehtsuar pr ty." Nga barku i tyre del nj lng me ngjyra t ndryshme, n t cilin ka shrim (ila) pr njerzit. Me t vrtet, n kt ka argumente pr njerzit q mendojn." (Nahl: 68 - 69)

Termitet: arkitekte q t ln me goj hapur

Askush nuk mund t mos uditet kur shikon folen e termiteve t ngritur mbi tok. Kjo sepse folet e termiteve jan mrekulli arkitekturale q arrijn deri n 5-6 metra lartsi. Brenda ksaj foleje ka sisteme t sofistikuara q prdoren pr nevojat e atyre termiteve q nuk mund t dalin n diell, pr shkak t strukturs s trupit t tyre. N fole, ka sisteme ventilimi, kanale, dhoma larvash, korridore, dalje sigurie, dhoma pr mot t ftoht dhe t nxeht, me nj fjal do gj. Ajo q t habit m shum sht se termitet q ndrtojn kto fole t mrekullueshme jan t verbra. 158

Megjithat, kur krahasojm madhsin e termiteve me at t foles s tyre, shohim se ato ia dalin t realizojn me sukses nj projekt me madhsi 300 her m t madh sesa prmasat e tyre.

Termitet kan dhe nj karakteristik tjetr t mrekullueshme; n.q.s. e ndajm folen e termiteve n dy pjes n fazn e par t ndrtimit t saj dhe pastaj e bashkojm at pas ca kohe shikojm se t gjitha kalimet, kanalet dhe rrugt kryqzohen me njra-tjetrn. Termitet vazhdojn detyrn e tyre sikur t mos ishin ndar kurr nga njra tjetra.

Qukapiku

T gjith e din se qukapiku e ndrton folen e tij duke shpuar trun- gjet e pemve. Gjja q shum njerz nuk e vn re sht fakti se si sht e mundur q qukapikut nuk i shprthen hemoragji n tru, pr shkak t goditjeve t forta n pem. Ajo q qukapiku bn sht njsoj si ajo q mund t bj nj njeri pr t ngulur nj gozhd me kok. N.q.s. njeriu do t mundohej t bnte nj gj t till, do t psonte hemoragji n tru. Por qukapiku nuk pyet; ai mund t godas nj trung t fort me sqep 38-43 her brenda 2.10 deri 2.69 sek dhe t mos i ndodh absolutisht asgj.

Koka e qukapikut sht krijuar e till q ta prballoj me sukses kt pun. Kafka e qukapikut ka nj sistem amortizimi q redukton dhe amortizon goditjet, n saj t disa indeve t veanta t buta midis kockave t kafks. 159

Sistemi zanor i lakuriqit t nats

Lakuriqt fluturojn n errsirn e nats pa patur ansnj problem. Ata disponojn nj sistem shum interesant pr t arritur kt gj. Ata prdorin nj sistem zanor, me an t t cilit arrijn t hartojn hartn e objekteve prreth, nprmjet prpunimit t valve zanore.

Nj njeri me mosh t re mund t perceptoj me vshtirsi nj z me frekuenc 20.000 vibrime n sekond. Nj lakuriq i pajisur me nj sistem t veant zanor, prdor tinguj q kan frekuenc 50.000-200.000 vibrime pr sekond. Ai i drgon kto tinguj n t gjitha drejtimet 20-30 her n sekond. Harta q prftohet nga ky sistem sht kaq e prpikt, sa e lejon lakuriqin q, jo vetm t perceptoj pozicionin e objekteve, por edhe t lokalizoj pa vshtirsi pozicionin e pres s tij.160

Balenat

Gjitart kan nevoj pr frymmarrje t rregullt dhe pr kt arsye uji nuk sht ambient shum i pr- shtatshm pr ta. Te balena, e cila sht nj gjitar deti, ky problem sht zgji- dhur me nj sistem frymmarrje shum m efikas se ai i shum kafshve q banojn n tok. Gjat procesit t frymmarrjes, balenat nxjerrin rreth 90% t ajrit q prdorin. Kshtu ato kan nevoj t marrin frym n intervale t gjata. N t njjtn koh ato kan nj substanc shum t koncentruar t quajtur mioglobin q i ndihmon ato t ruajn oksigjenin n mushkrit e tyre. Me ndihmn e ktyre sistemeve, disa balena mund t zhyten n deri n 500 metra thellsi dhe t notojn pa marr frym pr 40 minuta.161 Nga ana tjetr vrimat e hunds s balens, jo si gjitart banues n tok, jan vendosur n kurriz e kshtu ajo mund t marr frym lirisht.

Mushkonja

Ne gjithmon i konside- rojm mushkonjat si insekte fluturuese. N fakt, mushkonja i kalon fazat para t zhvillimit t saj nn uj dhe del prej tij nprmjet disa sistemeve t veanta, e kompletuar me t gjitha organet e nevojshme.

Mushkonjat fillojn t fluturojn me an t nj sistemi ndjesie t veant q sht n gjendje t prcaktoj vendin ku ka ushqim. Me kt sistem ajo ngjason me aviont gjuajts t ngarkuar me detektor t ndjeshm ndaj temperaturs, lagshtis dhe aromave. Ajo sht n gjendje t perceptoj me lehtsin m t madhe ndryshimet e temperaturs e t lokalizoj burimin e saj, kshtu ajo mund ta lokalizoj lehtsisht pren e saj edhe n terrin e nats.

Teknika e "thithjes s gjakut" te mushkonja prbn nj sistem jashtzakonisht t ndrlikuar. Me nj sistem prers me gjasht presa ajo e pret lkurn si sharr. Gjat proesit t prerjes, ajo vendos nj sekrecion n vendin e plags dhe paralizon zonn, ndaj dhe viktima nuk ndjen q po i thithet gjaku. Sekrecioni n t njjtn koh parandalon mpiksjen e gjakut dhe siguron vazhdimin e procesit t thithjes. Sikur nj prej ktyre gjrave t mos funksiononte, mushkonja nuk do t ishte n gjendje t ushqehej. Me sistemet e tyre t veanta, kto krijesa t vogla jan n vetvete argumente pr krijimin. N Kuran, mushkonja sht prmendur si nj shembull q tregon ekzistencn e Allahut pr njerzit q mendojn:

"Allahu nuk ngurron q t marr fardo shembulli, qoft edhe nj mushkonj apo dika tjetr m t vogl se ajo. Pr sa u prket atyre q besuan, ata e din se ai (shembull) sht i vrtet nga Zoti i tyre. Ndrsa ata q mohuan do t thon: "far qllimi kishte Allahu me kt shembull?" Ai e bn shembullin shkak q t humbin shum (nga rruga e drejt), dhe po me t Ai udhzon shum t tjer. Por Ai nuk humb vese t pabindurit." (El-Bekare: 26)

Zogjt grabitqar me sy t mpreht

Zogjt grabitqar kan sy t mpreht q u lejojn atyre t llogarisin saktsisht distancat gjat ekzekutimit t sulmit. Syt e tyre t mdhej prmbajn shum qeliza shikimi. Kjo do t thot shikim m i mir. Ka m shum se nj milion qeliza n syrin e zogut grabitqar.

Shqiponjat q fluturojn mijra metra lart kan sy kaq t mpreht, saq ato mund t analizojn me lehtsi lvi- zjet dhe objektet n tok nga ajo di- stanc. Ashtu si lokalizojn objektivin e tyre aviont luftarak nga mijra metra lartsi, ashtu dhe shqiponjat fiksojn gjahun e tyre duke perceptuar ndryshimin m t vogl t ngjyrs dhe lvizjes. Syri i shqiponjs ka nj knd shikimi 3000 dhe mund t zmadhoj nj imazh t dhn rreth 6 deri 8 her. Shqiponjat mund t dallojn lehtsisht nj lepur t fshehur n bar apo shkurre nga nj lartsi 1500 m. Esht evidente se ky sistem i jashtzakonshm shikimi i shqiponjave sht nj projektim i veant pr kt krijes.

Fija e merimangs

Merimanga e quajtur Dinopis ka nj mjeshtri fantastike n gjueti. N vend q t end nj rrjet statike dhe t pres pren e saj, ajo end nj rrjet t vogl dhe e hedh mbi pren. Pastaj ajo e mbshtjell mir pren me kt rrjet. Insekti i futur n kurth nuk mund t bj asgj pr t liruar veten. Rrjeta sht e ndrtuar kaq mir saq insekti ngatrrohet m keq sa m shum t alarmohet. Pr ta ruajtur ushqimin, merimanga e mbshtjell gjahun me fije shtes tamam sikur ta paketonte.

Si mundet kjo merimang t thur nj rrjet me kaq mjeshtri? Esht e pamundur pr merimangn t arrij nj aftsi t till rastsisht, si thon evolucionistt. Merimanga nuk ka aftsi t msoj dhe t mbaj mend, ajo ska tru q t kryej kto veprime. Esht e thjesht, kto aftsi i jan dhn merimangs nga Krijuesi i saj i Plotfuqishm.

Mrekulli t tjera jan zbuluar rreth fijes s merimangs. Kjo fije me diametr m t vogl se 1/1000 mm sht 5 her m e fuqishme se nj fije eliku me t njjtin diametr. Ajo gjithashtu sht shum e leht. Nj fije e till e mjaftueshme pr t qarkuar gjith botn, peshon vetm 320 g.162

eliku, i cili sht nj lnd e prodhuar artificialisht, sht nj nga produktet m t forta t prodhuara nga njeriu. Merimanga mund t pro- dhoj n trupin e saj nj fije shum m t fort se eliku. Pr prodhimin e elikut njeriu prdor teknologjin e arritur nga prvoja qindra vjeare, po merimanga far teknologjie prdor?

Si duket, mjetet teknologjike q disponon njeriu jan mjaft prapa teknologjis "hyjnore" q disponon merimanga.

Kafsht q flen n dimr

Kafsht q e kalojn dimrin duke fjetur vazhdojn t jetojn gjat ksaj periudhe, megjithse temperatura e trupit t tyre bie n t njjtn grad me temperaturn e mjedisit. Si ia bjn ato?

Gjitart kan gjak t ngroht. Kjo do t thot se n kushte normale temperatura e trupit t tyre gjithmon mbetet konstante, sepse termostati natyral n trupin e tyre e mban temperaturn konstante. Megjithat, gjat gjumit t dimrit, nxehtsia trupore e gjitarve t vegjl, si miu ketr me temperatur normale trupore 400C, bie n pak m sipr se pika e ngrirjes, sikur t ishte i rregulluar nga ndonj els. Kafsht marrin frym shum ngadal dhe rrahjet e zemrs, t cilat jan normalisht 300 rrahje n minut, bien n 7-10 rrahje n minut. Reflekset normale t trupit ndalojn s funksionuari dhe aktiviteti elektrik i trurit ulet derisa bhet gati i pakapshm.

Nj nga rreziqet e moslvizjes sht ngrirja e indeve n koh shum t ftoht dhe shkatrrimi i tyre nga akulli. Kafsht q e kalojn dimrin n gjum jan t mbrojtura nga ky rrezik fal karakteristikave t veanta, me t cilat ato jan pajisur. Lngjet e trupit t ktyre kafshve ruhen nga materiale kimike q kan mas t madhe molekulare. Kshtu, pika e ngrirjes s lngjeve ulet mjaft, duke i ruajtur ato nga dmet e mundshme. 163

Peshku elektrik

Specie t caktuara peshqish, si disa lloje ngjalash apo rajash, prdorin elektricitetin e prodhuar nga trupat e tyre pr t mbrojtur veten prej armiqve apo pr t paralizuar gjahun e tyre. N do gjalles, prfshi dhe njeriun, gjendet pak ngarkes elektrike. Por njeriu nuk mund ta kontrolloj kt elektricitet dhe ta prdor n dobi t tij. Krijesat e prmendura m sipr kan nj rrym elektrike 500-600 V n trup. Ato jan n gjendje ta prdorin kt kundr armiqve t tyre, duke mos u dmtuar nga ky elektricitet.

Energjia q ato konsumojn pr t mbrojtur veten rikuperohet pas nj kohe t caktuar tamam si karikimi i baterive. Kshtu, potenciali elektrik prsri sht i gatshm pr tu prdorur. Peshku nuk e prdor rrymn e tensionit t lart n trupin e tij vetm pr tu mbrojtur. Prve ksaj, ai si- guron nj mjet pr gjetjen e rrugs n ujrat e thella e t erreta, pasi elektriciteti i ndihmon ata t ndiejn objektet pa i par. Peshku mund t drgoj sinjale duke prdorur elektricitetin e trupit. Kto sinjale elektrike pasqyrohen pasi godasin objekte solide dhe ky pasqyrim i jep informacion peshkut pr objektin. N kt mnyr peshku mund t prcaktoj distancn dhe madhsin e objektit.

Maskimi

Majtas: Morri i pems imiton gjembat. Djathtas posht: Nj vemje e vendosur n mes t gjethes n mnyr q t mos dallohet. Djathtas lart: Nj gjarpr duke u fshehur mes gjetheve.

Nj prej mnyrave q kafsht prdorin pr t mbijetuar sht arti i maskimit. Kafsht e ndjejn domosdoshmrin e fshehjes pr dy arsye kryesore: pr gjueti dhe pr t'u ruajtur nga grabitqart.

Maskimi ndryshon nga t gjitha metodat e tjera pr shkak t inteligjencs, aftsis, estetiks dhe harmonis. Teknikat e maskimit t kafshve me t vrtet t ln gojhapur. Esht gati e pamundur t identifikosh nj insekt t fshehur n nj trung peme ose nj krijes tjetr t fshehur nn gjethe.

Morri i gjetheve ushqehet me lngun e krcellit t bimve. Duke u maskuar si gjemb, ai mashtron zogjt, armiqt e tij m t mdhenj dhe si- gurohet se zogjt nuk do t rrin n at pem.

Kallamari

Majtas: Nj sepje q e bn veten t duket si fundi ranor i detit. Djathtas: Ngjyra e verdh shfaqet n rast rreziku, si p.sh. kur shihet nga nj zhyts.

Nn lkurn e kallamarit ekziston nj shtres e dendur xhepzash elastike me pigment q quhen kromatofore. Kryesisht ato japin ngjyr t verdh, t kuqe, t zez dhe kafe. Me tu dhn sinjali, qelizat shprndahen dhe mbushin lkurn me ngjyrn e duhur. Kjo sht mnyra se si kallamari merr ngjyrn e shkmbit ku qndron, duke arritur nj maskim t prsosur. Ky sistem operon kaq efektivisht saq kallamari mund t imitoj nj pamje si ajo e zebrs.

Sisteme t ndryshme shikimi

Pr shum kafsh banuese t detit shikimi sht shum i rndsishm pr gjueti dhe mbrojtje. Shumica e ktyre kafshve jan t pajisura me sy t specializuar pr nn uj.

Nn uj, shikimi bhet gjithmon e m i vshtir me rritjen e thellsis, n mnyr t veant nn 30 metra. Organizmat q jetojn n kt thellsi kan sy t krijuar pr tiu prshtatur kushteve ku jetojn.

Kafsht e detit, n ndryshim nga ato t toks, kan lente sferike n prshtatje t plot me kushtet e dendsis s ujit. T krahasuar me syt e mdhenj n form elipsi t kafshve t toks, kjo struktur sferike sht m e prshtatshme pr shikimin nn uj. Kur nj objekt n distanc t largt fokusohet, i gjith sistemi i lenteve trhiqet mbrapa me an t nj mekanizmi special muskujsh brenda syrit.

Nj tjetr arsye prse syt e peshqve jan sferik, sht prthyerja e drits n uj. Pr shkak se syri sht i mbushur me nj lng q ka dendsi afrsisht sa t ujit, nuk ndodh prthyerja kur nj imazh i formuar jasht reflektohet n sy. Si rrjedhim, lentet e syrit fokusojn plotsisht imazhin e objektit t jashtm n retin. Peshku, jo si njerzit, shikon mjaft qart n uj.

Disa kafsh, si oktapodi, kan sy t mdhenj pr t kompesuar efektin e drits s dobt nn uj. Nn 300 metra peshqit me sy t mdhenj duhet t kapin dritn e dobt t objekteve prreth pr ti lokalizuar ato. Ata duhet t jen t ndjeshm, n mnyr t veant, ndaj drits blu t dobt q hyn n uj. Pr kt arsye, ka shum qeliza t ndjeshme ndaj ngjyrs blu n retinn e syve t tyre.

Ashtu si kuptohet nga kto shembuj, do gjalles ka sy t veant t ndrtuar pr t prballuar nevojat e saj. Ky fakt provon se ato jan t gjitha t krijuara nga nj Krijues fuqiplot dhe i gjithdijshm.

Sistemet speciale t ngrirjes

Nj bretkos e ngrir ka nj struktur biologjike tepr t veant. N t nuk duket asnj shenj jete. Rrahjet e zemrs, frymmarrja dhe qarkullimi i gjakut t saj kan ndaluar gati plotsisht. Kur akulli shkrin, e njjta bretkos kthehet n jet sikur t jet ngritur nga gjumi.

Normalisht, nj gjalles n gjendje t ngrir ndodhet prball shum rreziqeve fatale. Megjithat, bretkosa nuk i ka kto probleme. Ajo ka aft- sin t prodhoj nj sasi shum te madhe glukoze n kt gjendje. Ashtu si diabetikt, niveli i sheqerit n gjakun e bretkoss arrin nivele shum t larta. Ndonjher kap shifrat 550 milimol pr litr (kjo shifr normalisht duhet t jet 1-5 milimol/litr pr bretkosat dhe 4-5 milimol/litr pr njeriun). Ky koncentrim ekstrem glukoze n jetn normale shkakton pro- bleme tepr serioze.

Te bretkosa e ngrir ky prqendrim i lart glukoze ndalon largimin e ujit jasht qelizave dhe parandalon tkurrjen. Membrana e qelizs s bretkoss sht shum e prshkueshme nga glukoza, kshtu q glukoza futet lirshm n qeliza. Niveli i lart i glukozs n trup redukton tempe- raturn e ngrirjes, duke mundsuar q vetm nj sasi shum e vogl e lngjeve t trupit t ngrijn nga i ftohti. Krkimet kan treguar se glukoza gjithashtu mund ta ushqej qelizn. Gjat ksaj periudhe, prve t qenit burim energjie pr trupin, glukoza gjithashtu ndalon shum reaksione metabolike, si sintetizimin e ures dhe kshtu parandalon q burime t ndryshme ushqimi t qelizs t shterojn.

Si mundet q kjo sasi kaq e madhe glukoze t formohet papritur? Prgjigja sht shum interesante. Kjo gjalles sht pajisur me nj sistem t veant pr kt proces. Sapo akulli shfaqet n lkur, mesazhi transmetohet n mli, e cila kthen nj pjes t glikogjenit t ruajtur n glukoz. Natyra e ktij mesazhi q transmetohet pr n mli akoma nuk njihet. Pes minuta pasi merret mesazhi, niveli i sheqerit n gjak fillon t rritet vazhdimisht. 164

Pa diskutim, pajisja e kafshve me sisteme q ndryshojn trsisht metabolizmin dhe bjn t mundur prballimin e kushteve t veanta kur ato paraqiten, sht e mundur vetm nprmjet Krijuesit. Asnj rastsi nuk mund t gjeneroj sisteme t tilla kaq perfekte dhe komplekse.

Albatrosi

Zogjt shtegtar e minimizojn konsumin e energjis, duke prdorur teknika t veanta fluturimi. Albatrosi zotron nj prej ktyre teknikave. Ky zog q 92% t jets s tij e kalon n det ka nj hapje krahsh 3.5 metra. Karakteristika m kryesore e albatrosit sht stili i tij i fluturimit. Ai mund t fluturoj pr or t tra pa i rrahur kraht. Pr kt ai shfrytzon ern, duke i vendosur kraht n pozicion t prshtatshm.

Duhet shum energji pr t mbajtur hapur vazhdimisht krah me shtrirje 3.5 metra. Albatrosi mund t rrij n kt pozicion me or t tra. Kjo bhet e mundur nga nj sistem anatomik i veant q i sht dhn atij q n momentin e lindjes. Gjat fluturimit, kraht e albatrosit bllokohen dhe qndrojn t shtrira horizontalisht, prandaj ai nuk ka nevoj t prdor forcn e muskujve pr ti mbajtur ato t hapura. Kjo e ndihmon at shum gjat fluturimit. Albatrosi nuk harxhon energji, sepse ai nuk i rreh kraht dhe nuk i mban hapur me forcn e muskujve. Fluturimi me or t tra, duke prdorur energjin e ers, siguron pr albatrosin avantazh tepr t madh. P.sh. trupi 10 kg i albatrosit humb vetm 1% t peshs kur flutu- ron pr 1000 km. Kjo sht nj humbje jashtzakonisht e ult. Njeriu ka ndrtuar aeroplan pa motor q prdorin teknikn e habitshme t albatrosit. 165

Shtegtim i vshtir

Salmont e Paqsorit kan nj karakteristik tepr t veant. Ata udhtojn mijra kilometra pr tu kthyer n vendlindje, n ujrat e mbla t lumenjve, pr tu riprodhuar.

Kur nisin udhtimin e tyre n fillim t vers, ngjyra e salmonve sht e kuqe e hapur. N fund t udhtimit bhen t zinj. Ata afrohen n breg dhe prpiqen t futen n lumenj. Ata arrijn n vendin e lindjes duke krcyer n lumenj t vrullshm, duke notuar kundr rryms e duke kaprcyer pengesa e barriera. N fund t ktij udhtimi (3500-4000 km) femra dhe mashkulli jan gati pr fekondim. Me t arritur n vendin ku lshohen vezt, femra shtron 300 - 500 vez kurse mashkulli i fekondon ato. Ky udhtim sht i vshtir dhe i lodhshm. Salmont rraskapiten, flett e bishtit t tyre vjetrohen dhe lkura kthehet n t zez. Megjithat, nj tjetr gjenerat salmonsh do t riprtrihet e do t jet gati n t ardhmen t bj t njjtin udhtim.

Si arrijn salmont t bjn kt udhtim? Si arrijn t kthehen n det pasi kan dal nga vezt? Kto pyetje mbeten pa prgjigje. Megjithse jan br shum sugjerime nuk sht arritur nj prgjigje prfundimtare. Cila sht fuqia q i bn salmont t ndrmarrin nj udhtim t till dhe t kthehen prsri mijra kilometra larg n nj vend t panjohur pr ta? Esht e qart se ka nj fuqi superiore q komandon dhe kontrollon t gjitha kto krijesa. Ai sht Allahu, mbajtsi i botrave.

Koalat

Vaji q gjendet n gjethet e eukaliptit sht helmues pr shum gjitar. Ky helm sht nj mbrojtje kimike q prdor eukalipti kundr armiqve t tij. Ekziston nj specie e veant q nuk do tia dij pr kt mekanizm mbrojts dhe ushqehet me gjethet helmuese t eukaliptit. Ajo sht koala.

Koalat e ndrtojn shtpin e tyre n eukalipt, ushqehen me gjethet e tij dhe sigurojn ujin po prej tij. Ashtu si gjitart e tjer, koalat tresin celulozn q gjendet n pem. Pr kt ajo varet nga mikroorganizmat e tretjes s celulozs. Kto mikroorganizma gjenden me shumic n pikn e takimit t zorrs s holl me at t trash, e cila sht pjesa m interesante e aparatit trets t koalave. Ky segment funksionon si dhom fermentimi, ku mikrobet tresin celulozn, duke vonuar kalimin e gjetheve. Kshtu koala mund t neutra- lizoj efektin helmues t vajit t gjetheve t eukaliptit. 166

Aftsia pr t gjuajtur pa lvizur

Majtas: Nj lulevese e hapur. Djathtas: Nj lulevese e mbyllur.

Lulevesa q rritet n Afrikn e Jugut, i kap insektet me qimet e saj viskoze. Gjethet e ksaj bime jan plot me qime t gjata t kuqe. Majat e qimeve jan t mbuluara nga nj lng me arom trheqse pr insektet. Nj tjetr karakteristik e ktij lngu sht viskoziteti i madh. Insekti q mashtrohet nga aroma e ksaj bime ngjitet n qimet viskoze. Pak m von e gjith gjethja e bims mbyllet plotsisht dhe insekti i rn n kurth mbetet brenda. Me tretjen e insektit bima merr proteinat, pr t cilat ka nevoj. 167

Mnyra e t ushqyerit t ksaj bime, e cila e kap gjahun e saj edhe pse nuk ka mundsi t lviz, sht pa dyshim prov krijimi. Esht e pamundur pr nj bim t zhvilloj vet nj stil t till gjuetie me an t rastsis. Esht krejtsisht jasht logjike t mos mendosh se nj Krijues i Plotfuqishm e ka krijuar at me kt karakteristik.

Pendt e zogjve

N shikim t par par, pendt e zogjve duket sikur kan nj struktur shum t thjesht. Kur i studion ato nga afr, gjendesh prball nj strukture shum t ndrlikuar, e cila i bn pendt t lehta, t forta dhe rezistente ndaj ujit.

Pr t fluturuar lehtsisht zogjve u duhet t jen sa m t leht. Pendt e zogjve prbhen nga proteina keratin pr t prmbushur kt nevoj. N t dy ant e kallamit t pupls ka shtresa me rreth 400 fije secila. Kto 400 fije, kan secila nga dy fije akoma m t holla, pra rreth 800. Prej ktyre 800 fijeve, m t hollat, ato q jan t vendosura n pjesn e prparme, kan secila edhe 20 fije t tjera. Kto fije bashkojn dy puplat me njra-tjetrn tamam si dy copa t mbrthyera mbi njra-tjetrn. N nj pupl ka afrsisht 300 milion fije t vogla. Numri total i fijeve n t gjitha puplat sht rreth 700 miliard.

Ekziston nj arsye shum e rndsishme q puplat e zogjve jan t ndrthurura mir me njra-tjetrn. Ato duhet t jen t shtrnguara fort q t mos shkputen nga ndonj lvizje. Me mekanizmin e fijeve puplat qndrojn kaq fort, sa as era e fort, as shiu e as bora nuk i shkulin dot.

Pr m tepr, puplat e barkut t zogjve nuk jan njsoj si puplat e krahve dhe bishtit. Bishti prbhet prej puplash relativisht t mdha; puplat e krahve jan ndrtuar n mnyr t till q t rrisin siprfaqen e kontaktit me ajrin gjat prplasjes s krahve dhe kshtu rrisin forcn ngritse.

Basilisku: Eksperti i ecjes mbi uj

Basiliku sht nj ndr kafsht e rralla q mund t lviz, duke krijuar nj ekuilibr ndrmjet ujit dhe ajrit.

Pak kafsh jan n gjendje t ecin mbi siprfaqen e ujit. Nj i till sht basilisku, i cili jeton n Amerikn Qendrore.

N ant e gishtave t kmbve t prapme ai ka flet q e ndihmojn t qndroj n uj. Ato palosen kur ai ecn n tok. Kur i kanoset nj rrezik, ai futet n uj dhe vrapon shum shpejt. Kur ai e bn kt, hap flett midis gishtave e kshtu siguron nj siprfaqe t madhe mbshtetjeje n uj. 168

Kjo karakteristik tepr e veant sht nj nga provat e qarta t krijimit.

Fotosinteza

Bimt pa vetdije luajn nj rol t rndsishm n jetn e toks. Ato pastrojn ajrin pr ne, mbajn temperaturn e planetit n nivel konstant dhe barazpeshojn raportin e gazeve n atmosfer. Prve ksaj, nj pjes mjaft e madhe e ushqimeve tona sigurohet nga bimt. Vlerat ushqyese t bimve vijn nga nj sistem i veant n qelizat e tyre, t cilat kan karakteristika t veanta. Qelizat e bimve, jo si ato t njeriut dhe kafshve, mund t prdorin drejtprsdrejti energjin e diellit. Ajo e shndrron energjin diellore n energji kimike dhe e ruan at n nj mnyr shum t veant. Ky proces quhet fotosintez. N fakt, ky proces nuk ndrmerret nga qeliza, por nga kloroplastet, organelet q i japin bims ngjyrn jeshile. Kto organele t vogla t dallueshme vetm me mikroskop jan i vetmi laborator n tok q jan n gjendje t ruajn energjin diellore n materie organike.

Sasia e lnds s prodhuar nga bimt n tok sht rreth 200 bilion ton n vit. Ky prodhim sht shum i rndsishm pr t gjitha gjallesat n tok. Prodhimi i bimve realizohet nprmjet nj procesi kimik shum t komplikuar. Mijra pigmente klorofili q gjenden n kloroplaste rea- gojn ndaj drits pr nj koh mjaft t shkurtr, 1/1000 sek. Kjo sht arsyeja q shum aktivitete q ndodhin n klorofil nuk jan studiuar akoma.

Shndrrimi i energjis diellore n energji kimike ose elektrike sht nj teknologji e re. Pr t realizuar kt, prdoren instrumente t teknologjis s lart. Nj qeliz e vogl q pr syrin e lir t njeriut sht e padukshme e ka kryer kt detyr pr miliona vjet.

Kto sisteme perfekte tregojn edhe nj her tjetr KRIJIMIN. Sistemi mjaft kompleks i fotosintezs sht nj mekanizm i krijuar prej Allahut. N gjethet e bimve ekzistojn fabrika kompakte t pakrahasueshme. Ky krijim i jashtzakonshm sht nj prej argumenteve q provojn se t gjitha gjallesat jan krijuar nga Allahu, Mbajtsi i botrave.

"Larg nga t metat je Ti, ne s'kemi dije tjetr ve
asaj q na ke msuar Ti. Me t vrtet
dija dhe menuria Jote
jan t prsosura."
(Bekare : 32)