NJ SISTEM I MREKULLUESHM I KRIJUAR PR NJ JET T RE

Vazhdimsia e racs njerzore n bot sht e mundur me punn perfekte t sistemit riprodhues. Trupat e meshkujve dhe t femrave jan mjaft t ndryshm nga njri tjetri n funksionin e organeve t tyre riprodhuese, por kto sisteme shum t ndryshme funksionale n mnyr perfekte plotsojn njra tjetrn me rezultatin q nj qenie e re njerzore lind n kt bot. Nga elementet themelore t prodhuara n dy trupa t ndryshm, t pavarur nga njri tjetri, nj nga mrekullit m t mdha t bots ndodh: mrekullia e krijimit t njeriut.

sht Ai I Cili iu formon n mitr ashtu si dshiron Ai. Nuk ka Zot tjetr prpos Tij, I Plotfushishmi, I Urti. (Kur'an, 3: 6)

N mnyr q mrekullia e krijimit t njeriut t ndodh, prgatitjet e duhura n t vrtet fillojn shum vite m hert.  S pari, qelizat riprodhuese t mashkullit dhe t femrs duhet t bhen funksionale. Kjo ndodh gati n do qenie njerzore prmes procesit t quajtur pubertet. Elementi m i rndsishm n kt proces sigurisht q sht sistemi hormonal, i cili vendos komunikimin n mes t qelizave nn drejtimin e trurit.

Zoti ka krijuar nj sistem n t cilin t gjitha nevojat e trupit t njeriut dhe zhvillimi i tij jan nn kontrollin e trurit. Ai ka br q mesazhet q shkojn n tru nga organet t vlersohen n tru, i cili pastaj e jep prgjigjen e duhur; kjo pastaj drgohet n fushat e duhura n nj koh tejet t shkurtr.  N kt proces sistemi hormonal prdoret pr t drguar informatat.  Zoti ka krijuar n trupin e njeriut nj rrug postare perfekte pr komunikim. N kt rrug postare, molekulat mesazh-bartse quhen "hormone" ku secila prej tyre me t vrtet kryen funksionin e postierit.  Ashtu si postieri q shkon npr rrugt e qytetit pr t shprndar letrat tek adresa e caktuar, ashtu edhe hormonet bartin urdhrat nga truri te qeliza prkatse.  N kt mnyr, brenda trupit aktivizohen funksionet e nevojshme pr jetn e njeriut.

Por ktu duhet t kujtohemi q hormonet nuk jan qenie njerzore t cilat posedojn vetdije pr t ditur far mesazhe duhet bartur, n cilin vend duhen bartur, apo t vendosin pr drejtimin e rrugs s tyre.  Ato nuk kan pasur ushtrime apo nuk kan fituar njohuri pas viteve t studimit.  Hormonet q ne po i quajm postier, jan t prbra nga molekulat q mund t paraqiten me formulat m komplekse.  Me t vrtet sht nj mrekulli e madhe q nj molekul e di ku sht duke shkuar dhe ka duhet t drgoj; q d.m.th. t vendos se cilin mesazh t'a drgoj t cila qeliz; t'a gjej rrugn pa u humbur asnjher n terrin e plot t trupit t njeriut i cili sht me miliona her m i madh se sa ajo dhe kt detyr e kryen pa t meta, pa e dmtuar veten apo mesazhin.  Vetm ky shembull sht dshmi e mjaftueshme e sistemit t jashtzakonshm q Zoti e ka vendosur n trupin e njeriut.

Mjeshtri i sistemit hormonal sht hipotalamusi. Lidhjet e tij me pjest e tjera t trurit jan ilustruar n foto.

Funksionimi i sistemit hormonal t njeriut n prgjithsi fillon kur ende sht n mitrn e nns dhe vazhdon deri n vdekje.  Gjndrrat ripordhuese fillojn t funksionojn po ashtu si rezultat i efekteve nga hormonet.  Mirpo ndryshe nga pjest e tjera t trupit, sekretimi i hormoneve q ka t bj me gjndrrat riprodhuese fillon n pubertet. Hipotalamusi, nj vend i vogl n bazn e trurit, konsiderohet si kontrollues i sistemit hormonal; n purbertet, fillon t'u drgoj mesazhe gjndrrave t hipofizs q t'i bj organet ripordhuese t fillojn funksionimin.

Edhe ktu sht e nevojshme t theksohet nj tjetr mrekulli. Hipotalamusi sht n dijeni pr zhvillimet n trupin e njeriut, p.sh. e di moshn e njeriut dhe a sht apo nuk sht personi i zhvilluar mjaft fizikisht q sistemi i tij i riprodhimit t filloj funksionimin.   Dhe hipotalamusi kryen punn e tij n mnyr t vetdijshme. Me fjal t tjera, hipotalamusi, llogarit kohn dhe vendos se mosha madhore e personit ka ardhur, dhe u jep urdhrin e duhur gjndrrave t ndryshme endokrine n trup.  Drgon mesazhet (hormonet) saktsisht n momentin e duhur te organet e paracaktuara riprodhuese dhe siguron fillimin e zhvillimit t nevojshm q t lejoj racn njerzore t vazhdoj.  Dhe kjo nuk ndodh te hipotalamusi i nj njeriu t vetm; n kt moment hipotalamuset e milionave njerzve n bot jan duke kryer kt funksion n t njejtn mnyr dhe gati n t njejtn periudh.

Fakti q kjo pjes mishi, q zen vend n trupat ton jo m shum se disa katror sheqer, sht e vetdijshme pr kohn dhe mund t bj rregullime pr pasazhet e kohs sigurisht q sht dika q krkon  vmendjen ton. Si bn kalkulime t tilla hipotalamusi? A i ka treguar dikush hipotalamusit se ka duhet t bj, apo e kuptuar nga vetvetja? Si kalkulon hipotalamusi se gjndrrat riprodhuese duhet t zhvillohen n mnyr q qenia njerzore t vije n ekzistenc? Si e di q hormoni i posam duhet t sekretohet n kt koh t posame? Dhe si vendos q cili n mesin e t gjith hormoneve q prodhon, do t vendos sistemin riprodhues n veprim saktsisht n kohn e duhur?  A ka parashikim q t vendos pr planin e s ardhmes, dhe bn masat e nevojshme dhe prgatitjet q ky plan t ndodh?  Pse pret deri n kohn e sakt, kur trupi i njeriut sht gati fizikisht pr prodhim, e as m hert e as m von?

Intelegjenca q mund t bj nj pjes mishi pa sy, vesh apo tru, t drejtoj qelizat sikur t ishte vet nj qenie intelegjente sht e pakrahasueshme dhe e madhe pr t'u imagjinuar nga ne.

Nuk sht as rasti as ndonj forc tjetr q e v hipotalamusin n dijeni t kohs; intelegjenca e lart q ia jep atij funksionin e veant i prket Zotit.  sht Zoti I Gjithdijshm I Cili inspiron kt pjes t vogl t mishit q t dij se ka duhet t bj.  Se do gj sht nn kontrollin e Zotit sht shpallur n kt varg:

…Zoti sht mbikqyrs i t gjitha gjrave. (Kur'an, 33:52)

N faqet q pasojn, sht e dobishme t mbahet n mend ky fakt.

Hormonet Mund ti Dallojn Gjinit

Hipotalamusi ndrmerr hapat e par t nevojshm q t sjell meshkujt dhe femrat n fazn e pubertetit duke drguar Gn-RH hormonin (duke liruar – Gonadtropinn) nprmes qarkullimit t gjakut te gjndrra e hipofizs. Gjndrra e hipofizs fillon funksionin e saj me urdhr nga hipotalamusi dhe fillon t drgoj hormone t cilat aktivizojn organet riprodhuese.  Kto jan LH (luteinizing) hormoni dhe FSH hormoni (stimulojn folikulin).  Secila nga kto hormone sekretohen (tajiten) te meshkujt dhe te femrat, por efekti i tyre sht i ndryshm.1

Prkundr faktit q t njejtat hormone sekretohen (tajiten) te meshkujt dhe te femrat, sht shum befasuese se far ndryshimi t plot kan efektet e tyre.  P.sh. FSH hormoni te femrat stimulon prodhimin e vezs; te meshkujt, i njejti hormon stimulon prodhimin e spermatozoidit.  Te femrat hormoni LH kujdeset q veza t lshohet n rrugn e saj n mitr dhe q hormoni tjetr i quajtur progesteron t sekretohet (tajitet) nga sistemi riprodhues i femrs. Progesteroni shrben q mitra t prgatitet pr frytin.  I njejti hormon kryen nj funksion plotsisht t ndryshm tek meshkujt, ku stimulon qelizat q t sekretojn (tajisin) hormonin testosteron.  Testosteroni prodhon karakteristikat e mashkullit dhe kujdeset pr prodhimin e sperms.

N ilustrimin lart shofim strukturn molekulare dhe t kristalizuar t hormonit progesteron (1), dhe posht, shofim strukturn molekulare dhe t kristalizuar t hormonit estrogjen (2). sht e qart se kto hormone, t prbra nga disa atome, nuk munden nga vullneti i tyre, t planifikojn ndryshimet q ndodhin n trupin e njeriut. sht Zoti i Madhrishm Ai q i krijoj ato dhe u dha atyre funksionin mahnits.

Sigurisht q sht interesant q hormone t njejta q prodhohen n trupa t ndryshm sipas formulave t njejta t shkaktojn rezultate plotsisht t ndryshme nga njra tjetra.

Kur nj hormon sekretohet (tajitet) n trupin e mashkullit, e di q i prket mashkullit dhe bn ndryshimet e duhura. P.sh. testosteroni bn zhvillimin e muskujve n trupin e mashkullit, e bn zrin m t thell dhe mjekrrn t rritet.

Hormoni i njejt sekretohet (tajitet) n trupin e femrs sipas formuls s njejt por, te femra, shkakton rezultate plotsisht t kundrta.  Hormoni q i jep nj z femror femrs dhe nj z mashkullor mashkullit dhe rregullon zhvillimin e trupit duke u bazuar n gjini, sht nj hormon q di t dalloj n mes t anatomis dhe metabolizmit t mashkullit dhe t femrs.  Fakti q nj hormon posedon njohuri t till domethn q ai ka intelegjenc dhe q ai ka pranuar udhzime.

Shum njerz nuk dijn rreth ndikimit t hormoneve n organet riprodhuese t mashkullit dhe t femrs, ndrlidhjet n mes t qelizave apo se si funksionet e trupit vendosen n veprim.  Ata nuk kan ide pr zinxhirin komandues t trupit, drgimin dhe pranimin e mesazheve, q zhvillimi i trupit varet nga kta urdhra, dhe q pengesa m e vogl n fuksionimin e sistemit mund t sjell pasoja fatale, e as q kan kontrol mbi kto funksione.  Nuk sht aspak e pazakonshme pr nj person i cili nuk ka pasur ushtrime t veanta n kt fush t mos ket njohuri pr kto gjra por fakti q nj grup molekulash ka kt njohuri sht i habitshm.

Si hormonet, me stukturat e tyre molekualre q pam, erdhn n ekzistenc dhe mbartin informata kimike?  Si ndodh q nuk jan t knaqura vetm me njohjen e metabolizmit t trupit, por secila sikur nj kimist, edhe e prdor njohurin q e posedon duke e adresuar at n fushat e trupit ku sht e nevojshme? Si i dirigjojn qelizat e tjera q t prodhojn hormonet e nevojshme n kohn kur ato nevojiten?  Si mundet nj mas e pavetdijshme e molekulave t ket intelegjenc pr t br t gjitha kto gjra?  sht e kuptueshme q molekulat e quajtura hormone nuk mund t'a ken kt inteligjenc.  sht e qart se t gjitha kto procese nuk u formuan nga rastsia nga ndonj veprim tjetr i rastsishm.

sht vetm nj sqarim pr kt:  proceset biokimike nga t cilat meshkujve dhe femrave iu ipen karakteristikat e tyre t ndara, paraqesin ekzistimin e nj plani dhe ndrtimi t qllimt.  Ky ndrtim sht puna e intelegjencs supreme t Zotit.    At q duhet t'a bj njeriu sht q t mendoj thell pr kt art pa t meta dhe t'i nnshtrohet Zotit I Cili sht sundimtari i do gjje.

Zhvillimi i Qelizave Riprodhuese

N fabrika q prdoren mjete teknologjike, shum robot prdoren n fazat e ndryshme t prodhimit.  T gjitha programet, sistemet funksionale, pjest mbshtetse t ktyre makinave, thn shkurt, do informat q sht e nevojshme pr prodhim sht e lokalizuar n qendrn kontrolluese t asaj fabrike.   sht si nj bank t dhnash n t ciln depozitohen t gjitha informatat e nevojshme q duhen prdorur gjat fazave t prodhimit, pr cilsi dhe kontroll dmtimi.  Trupi i njeriut sht struktura m e avancuar dhe m komplekse n bot; nse e bjm krahasimin me nj fabrik t till mund t themi se, n mnyr q kjo fabrik t vazhdoj funksionimin duhet t'i ket t gjitha informatat t cilat jan t ruajtura n molekuln e ADN-s n brthamn e qelizs.

kromozomet

Kur nj njeri sht ende nj qeliz e re vez e fekonduar n mitrn e nns, Zoti vendos t gjitha cilsit q ai do t'i ket n t ardhmen dhe i shtyp ato n molekuln e ADN-s.  Q nga ngjyra e flokve e deri te gjatsia e tij, smundja q sht preh gjat jets e deri te do karakteristik fizike do cilsi e njeriut ruhet me kujdes, por n nj madhsi aq t vogl sa q mund t shifet vetm me mikroskop elektronik.

ADN-ja gjendet n seciln qeliz t prafrsisht 100 trilion qelizave n trupin ton.  Mesatarja e diametrit t nj qelize sht 10 mikrona (nj mikron sht nj e mijta e milimetrit); nse mendojm pr kt, do ta kemi m t leht q t kuptojm se sa shum informata jan t ruajtura n at hapsir aq t vogl.

Nse ADN-n, e cila lejon q jeta e gjrave t gjalla t vazhdoj sipas nj programi t planifikuar, e mendojm si nj enciklopedi, volumet e ksaj enciklopedie jan kromozomet e saja.

sht shum e rndsishme q kto volume kromozomesh paraqiten n ifte n molekuln e ADN-s.  N procesin e krijimit t tij, do qenie njerzore pranon nj pal t ktyre volumeve t kromozomeve nga nna dhe tjerin nga babai.  23 kromozome q vijn nga nna dhe 23 kromozome q vijn nga babai kompletojn njra tjetrn.  Kjo sht,  46 kromozome n brthamn e nj qelize njerzore jan n t vrtet 23 qifte kromozomesh.  Kromozomi i 23-t ka funksion t veant: zakonisht shenohet me shkronjn X ose Y.  Te meshkujt, njeri antar i qiftit sht kromozomi X dhe tjetri sht kromozomi Y, te femrat kromozomi i 23-t sht i prbr nga dy X-a.

N dritn e ksaj informate nj pyetje vije n mendje:  pasiq do qeliz e njeriut prbhet nga 46 kromozome, si ndodh q si rezultat i kombinimit t qelizave t nns dhe babait, foshnja e re e lindur ka 46 kromozome?  Do t dukej logjike q 46 kromozomet e nns dhe 46 kromozomet e babait  t prodhojn nj foshnje abnormale me 92 kromozome.  Por kjo nuk ndodh.  Si ndodh pra q secili lindet me nga 46 kromozome?

Prgjigja n kt pyetje paraqet mrekullin e shklqyeshme t krijimit.

Nj Ndarje e Pagabueshme

N qelizat e trupit ndodhin dy lloje t ndarjeve.  Lloji i ndarjes i quajtur "mitoz" ndodh n t gjitha qelizat e trupit.  Gjat mitozs, nj qeliz jep dy qeliza bija gjenetikisht identike. Si rezultat i ksaj ndarje, nna qeliz ndahet pr t formuar dy bija, secila prej tyre prmban numrin e njejt dhe llojin e njejt t kromozomeve sikur qeliza nn.

Ktu, sht e nevojshme q t qartsohet nj pik.   Sikur qelizat riprodhuese t ndaheshin n kt mnyr dhe sikur t kishin numrin e njejt t kromozomeve sikurse t qelizave t tjera t trupit, nuk do t ishte e mundur pr qenien njerzore t bhej qenie njerzore sepse sikurse q sqaruam m lart, lindja me kombinim t 46 kromozomeve nga babai dhe 46 nga nna do t prodhonte nj foshnj me 92 kromozome duke shkaktuar nj deformim t pamjes njerzore.  Mirpo ndarja e qelizave riprodhuese bhet ndryshe; kjo ndarje quhet "meioz".   Gjat "meioz-s" numri i kromozomeve n qeliz reduktohet prgjysm, kjo d.m.th nga 46 n 23.

Para se t kompletohen kto ndarje, qelizat riprodhuese nuk kan arritur pjekurin.  N trupin e secilit mashkull dhe secils femr sht nj mekanizm q i bn kto qeliza t pjekura dhe i prgatit ato pr udhtimin e vshtir q e kan para vetes.  Sistemet riprodhuese t mashkullit dhe t femrs, q jan plotsisht t panjohur pr njri tjetrin dhe shum t ndryshm n shum mnyra, mundohen t'i bjn t gatshme pr njra tjetrn qelizat q i prodhojn.

Sa i prket ksaj teme do t prezantohen shpjegime n detaje n faqet n vijim. Por, derisa lexoni kto faqe, sht nj pik e rndsishme q duhet t'a vreni.  Prej momentit t par q qelizat riprodhuese fillojn t ndahen, ato i jan t nnshturara nj plani t qart (t caktuar).  Asgj nuk sht rastsi.  Qelizat ndahen saktsisht sipas nevojs dhe mbajn numrin e nevojshm t kromozomeve pa asnj ndryshim apo mangsi gjat tr procesit.  do organ, do qeliz nga e cila ai prbhet, dhe organelet t cilat e prbjn qelizn, funksionojn n harmoni perfekte.  Prveq ksaj, molekulat q i formojn enzimet dhe hormonet q luajn rol n funksionimin e trupit, dhe atomet q i formojn kto molekula, jan pjes t nj sistemi informativ tejet kompleks, i cili u tregon atyre se kur duhet t fillojn punn e tyre, dhe ato kurr nuk jan n padijeni se si dhe deri n far shkalle sht i nevojshm ndikimi i tyre.

Qelizat, enzimet, hormonet, shkurt harmonia q ekziston n mes t gjitha pjesve t trupit sigurisht s sht dika e cila ia vlen t mendohet rreth saj.

Fakti q molekula dhe atomet t cilat e prbjn kt molekul mund t bjn nj plan, dhe veprojn sipas tij; q njra pjes jep urdhr dhe pjesa tjetr bindet, e kupton at dhe vepron sht tejet e jashtzakonshme q t mund t jet e rastsishme.  Fakti q kjo ka ndodhur dhe ende ndodh n t gjith trupat e milionave qenieve njerzore e bn at edhe m t jashtzakonshme, q e njejta harmoni funksionon perfekt n do individ.   sht e qart q kjo nuk mund t ndodh rastsisht,  dhe q nj intelegjenc e vetdijshme, supreme sht prgjegjse pr dhnjen e cilsive qelizave mikroskopike t cilat formojn trupin ton, gjithashtu edhe hormoneve q kto qeliza prodhojn, enzimeve dhe qindmijrave elementeve t imta n sistemin e njeriut.   sht e qart se do pjes e do faze t sistemit q funksionon n trupin e njeriut sht larg t t kuptuarit nga njeriu  dhe se kjo sht pun e nj intelegjence t fuqishme dhe t pakrahasueshme.

Kjo intelegjenc supreme i takon Zotit, I Cili ka krijuar gjith universin deri n detajet m t vogla.  N Kur'an Zoti thot q nuk ka zot tjetr prve Tij:

All-llahu, s'ka Zot tjetr prpos Tij, Ai sht i gjall e Vet-Mbajts; At nuk e z as kotja as gjumi; gjithka n qiej e n Tok i prket Atij. Kush mund t ndrmjetsoj tek Ai prve me lejen e Tij? Ai e di se ka ata kan ln pas dhe ka kan prpara e ata nuk mund t kapin asgj nga ditura e Tij prve aq sa dshiron Ai.  Pushteti i Tij prfshin qiejt e Tokn, At nuk e lodh ruajtja e tyre. Ai sht m I Larti, M I Madhrishmi. (Kur'an, 2: 255)