TERMITET E VERBRA Q NDRTOJN NDRTESA T LARTA

Termitet jan insekte t vogla, t ngjashme me milingonat. Ato jan t shkathta. Folet e tyre, q n kto figushumra ngjajn si kulla t larta, jan ndrtuar nga kto gjallesa t vogla. Gjithka sht e prkryer dhe pa asnj gabim. Termitet i ndrtojn ato sipas nj plani t caktuar. Dhomat e veanta pr t vegjlit, pr ruajtjen e ushqimit apo pr mbretreshn jan vetm disa nga pjest e nj foleje termitesh. Sistemi i ventilimit sht m i rndsishmi. Termiteve, lkura e t cilave sht shum e holl, u nevojitet ajr i lagsht. Pr kt arsye, atyre u duhet t mbajn temperaturn dhe lagshtin e foles n nj nivel t caktuar, prndryshe ngordhin. Ato bjn t mundur qarkullimin e ajrit npr fole nprmjet disa kanaleve t veanta, duke prdorur ujin q vjen nga tunelet e nntoks t hapura nga ato vet. N kt mnyr rregullohet temperatura dhe lagshtia.

A e prfytyroni dot se sa i vshtir sht ky proces? Termitet duhet t veprojn n nj rregull t caktuar, duke pasur vmendjen pr shum gjra s bashku. Prve ksaj, far prmendm deri tani sht vetm nj prmbledhje e shkurtr e gjrave t shumta q bjn termitet.

Nj karakteristik tjetr e termiteve sht ngritja e foles deri n shtat metra lartsi. Termitet jan n alarm sa her q formohet ndonj vrim n folen e tyre. Duke prplasur kokat n mur, termitet roje japin alarmin te t gjith antart e tjer t kolonis. Pas ktij alarmi, vezt transferohen n vende t sigurta. Hyrja e dhoms ku jetojn mbreti dhe mbretresha bllokohet me nj mur. Pjesa e dmtuar rrethohet nga ushtart termite, t cilt shoqrohen nga puntoret q sjellin materialin pr t rindrtuar murin. N pak or, zona e shkatrruar sht rregulluar. Pastaj ndrtohen dhomzat e brendshme. Termitet veprojn sipas nj plani t paracaktuar dhe secili antar i kolonis i zbaton detyrat e veta pa shkaktuar asnj rrmuj.

Fakti se termitet mund ti kryejn gjith kto veprime n nj koh t shkurtr sht tregues i komunikimit t prkryer ndrmjet tyre. Ekziston edhe nj aspekt tjetr i mrekullueshm i jets s termiteve q punojn me nj rregull t till dhe ndrtojn mjedise t ngjashme me gradaelat: Ato jan t verbra. Ndrsa kryejn detyrat e tyre, ato nuk shohin asgj.

Si sht e mundur q kto krijesa t veprojn me kaq shkathtsi dhe t vn n jet plane t tilla?

Prgjigjja q evolucionistt i japin ksaj pyetjeje sht se kto insekte i kan fituar t gjitha kto aftsi rastsisht. Kjo prgjigje nuk ka t bj aspak me t vrtetn, sepse edhe nj pjes e vetme e rregullit n kolonin e termiteve, p.sh. kanalet e ventilimit, sht e mjaftueshme pr t provuar q nj sistem i till nuk mund t shfaqet rastsisht. Pa asnj dyshim, termitet e verbra nuk mund ta sigurojn vet kt rregull t prsosur. Atyre u sht dhn nga dikush tjetr aftsia pr t vepruar.

Allahu ka prmendur emrat e disa kafshve n Kuran, duke na nxitur t mendojm rreth tyre. Pr shembull, bleta sht dhn si shembull n suren En-Nahl, ku thuhet se bleta, e cila prodhon mjalt, sht msuar nga Zoti pr at q i duhet t bj:

Zoti yt i dha instikt blets: Ndrto shtpi npr kodra, pem dhe gjithashtu npr kulmet q njerzit ndrtojn. Pastaj ha nga t gjitha frutat dhe futu npr rrugt e msuara nga Zoti yt! Prej barkut t saj del mjalt me ngjyra t ndryshme, n t cilin ka shrim pr njerzit. N kto fakte ka argumente dhe msime pr njerzit q mendojn. (En-Nahl: 68-69)

Ashtu si blett q prmenden n ajetet e msiprme, termitet jetojn sipas mnyrs q u ka msuar Allahu, i Cili krijoi komunikimin e prkryer ndrmjet ktyre krijesave t verbra, duke br t mundur q secila nga nj milion termitet e do kolonie t kryej detyrat prkatse.

VETMBROJTJA TE KAFSHT

Zogjt n foto ndrtojn folet e tyre pr t ndaluar hyrjen e armiqve. Folet e termiteve, t ngjashme me gradaelat jan t forta si nj kshtjell.

Nga mrekullit m t mdha n natyr jan mnyrat q prdorin gjallesat pr vetmbrojtje. Shum krijesa kan aftsin t vlersojn rreziqet e mundshme dhe t prdorin forma t ndryshme sigurie. Pr shembull, termitet q prmendm m sipr i ndrtojn muret e kolonis se tyre aq t trasha dhe t qndrueshme, saq me shum vshtirsi mund t shkatrrohen edhe me kazm. Zogjt shtegtar e ndrtojn hyrjen e foles s tyre n nj mnyr t atill q t ndalojn gjarprinjt t hyjn brenda. Disa merimanga kan dhoma t caktuara n folen e tyre, n t cilat mbeten t bllokuara insektet e tjera q, n nj mnyr apo nj tjetr, kan hyr n fole.

Blett, gjithashtu, marrin masa t veanta mbrojtse pr t ruajtur kosheret e tyre. Blet roje vzhgojn kosheret. Ato nuk lejojn t hyj aty asknd, prve antarve t kolonis. Kur ndonj nga rojet largohet, nj tjetr blet vjen tek hyrja e kosheres pr ta zvendsuar. Pr m tepr, kto blet roje i marrin prsipr detyrat duke vn n rrezik edhe jetn e tyre.

Duke ndrtuar diga npr prrenj e lumenj, kastort ndalojn rrjedhjen e ujit dhe ndrtojn strofka t mrekullueshme pr veten e tyre.

Kastort i ndrtojn strofkat e tyre nn uj. Pr t hyr, donjri duhet t kaloj npr nj tunel t fsheht, t njohur vetm nga kastort q e kan ndrtuar at. N fund t tunelit, ndodhet nj dhom ku kastort jetojn s bashku me t vegjlit e tyre.

Kta shembuj jan t mjaftueshm pr t kuptuar se nj inteligjenc e jashtzakonshme fshihet pas mnyrs s sjelljes t ktyre gjallesave, t cilat zbatojn metoda kaq t efektshme pr tu vetmbrojtur. Prve ksaj, ju e keni vn re q armiku i nj krijese sht nj krijes tjetr. Megjithat, t gjitha krijesat i njohin armiqt e tyre shum mir dhe marrin masa t ndrlikuara pr tu mbrojtur prej tyre. sht shum e uditshme q nj termit ose nj zog, pavarsisht nga mungesa e funksioneve t zhvilluara mendore, mund t njoh tiparet e nj krijese tjetr.

Pr ta kuptuar m mir, mendoni veten tuaj! A mundeni ju t kuptoni q n shikimin e par karakteristikat e nj kafshe q nuk e njihni ose q nuk e keni par m par? A mund t dini se me far ushqehet, si gjuan dhe far e frikson? Natyrisht q nuk mundeni. Ju nevojitet t lexoni nj libr dhe t merrni informacion rreth ksaj krijese ose dikush tju flas rreth cilsiv t saj. Si sht e mundur q kafsht kan informacion rreth krijesave t tjera? A mundet q ato t ken zbuluar vet kush jan armiqt e tyre, pastaj t ken organizuar nj studim mbi sjelljen dhe mnyrat e tyre t t gjuajturit, n baz t t cilave ato kan zhvilluar format e prshtatshme t mbrojtjes? Natyrisht q jo. Asnj kafsh nuk ka aftsi mendore pr t br krkime. Pr m tepr, do t ishte absurde dhe e pakuptimt t mendosh q kafsht mbledhin rastsisht informacion rreth armiqve t tyre, sepse dshtimi n prpjekjen e par do t thot vdekje.

Pa dyshim sht Allahu, Zoti i gjith bots, q i mson gjallesat si t vetmbrohen. Fakti q jo vetm kafsht q shohim rreth nesh, por t gjitha gjallesat n bot sillen n t njjtn mnyr inteligjente, v n dukje inteligjencn dhe fuqin e Zotit.

BUSULLA N SYT E MİLİNGONAVE

Ne kemi nevoj pr udhzues kur udhtojm n nj vend t panjohur. N veanti, kur nuk dim vendin ku po shkojm, natyrisht q duhet t kemi nj busull dhe nj hart. Harta na tregon se ku jemi, ndrsa busulla nga duhet t shkojm. Ne e gjejm rrugn duke prdorur kto mjete, si dhe duke pyetur njerzit e tjer. A e keni pyetur ndonjher veten se si e gjejn rrugn e tyre krijesat e tjera? Keni pyetur veten se si nj milingon krkon ushqim n shkrettir dhe kthehet prsri n folen e saj?

Milingonat e zeza t shkrettirs q jetojn n brigjet mesdhetare t Tunizis jan ndr ato gjallesa q i ndrtojn folet e tyre n shkrettir. Kto milingona jan shum t afta n gjetjen e rrugs n shkrettirn e pafund dhe n kthimin n fole pa ndihmn e nj busulle ose harte.

Pasi lind dielli, temperatura n shkrettir mund t arrij deri n 70OC. Milingonat ln folen e tyre pr t gjetur ushqim mes ktij t nxehti prvlues. Duke ngurruar, duke u kthyer e rrotulluar shpesh rreth vetes, ato ndjekin nj rrug gjarpruese brenda nj zon q mund t jet deri n 200 metra larg foles. Ju mund ta shikoni kt rrug n hart. Por mos mendoni q nj milingon mund t humbas rrugn pr shkak t ktyre zigzakeve. N astin q gjendet burimi i ushqimit, milingona ndjek nj rrug t drejt dhe kthehet n fole. Duke marr parasysh prmasat e tyre, ky udhtim i milingonave mund t krahasohet me kthimin e nj njeriu n pikn e tij t nisjes duke marr nj rrug t drejt afro 35-40 kilometra larg n shkrettir. Si ndodh, ather, q nj milingon sht e suksesshme n kryerjen e ksaj detyre, kur kjo sht praktikisht e pamundur edhe pr nj njri?

Shenjat e ndryshme, si pemt, shkmbinjt, lumenjt ose liqenet q ndihmojn n gjetjen e rrugs nuk ekzistojn n shkrettir. Ka vetm rr n do an. Edhe po t kishte shenja t tilla, nuk do bnte ndonj ndryshim, sepse do t ishte e pamundur pr nj milingon q ti mbante mend kto shenja dhe ti prdorte pr t gjetur rrugn. Duke menduar n kt mnyr, do njeri mund ta kuptoj mir vshtirsin e detyrs q kryen nj milingon. Ajo mund ta kryej kt detyr t vshtir n saje t strukturs s veant t trupit t saj.

N syt e milingons gjendet nj sistem i posam orientimi. Ky sistem, t cilin Allahu e ka vendosur te milingona, sht shum m i prparuar se pajisjet mekanike q ruajn drejtimin. Duke qen e aft t shikoj disa rreze t pakapshme nga njeriu, milingona mund t vendos drejtimin dhe t dij se ku ndodhet veriu e jugu. N saje t ksaj aftsie, nuk sht e vshtir pr t q t gjej ku ndodhet foleja e saj dhe t kthehet tek ajo.

Njerzit jan br koht e fundit t vetdijshm pr veorit dhe karakteristikat e drits, ndrsa milingonat e njohin dhe e prdorin nj karakteristik t drits q kur lindin. Natyrisht q nj ndrtim i till i prsosur si syri i milingons nuk mund t jet rezultat i rastsis. Syri i milingons ka qen i ndrtuar n kt mnyr q kur ajo ka ardhur n ekzistenc. Prndryshe, milingona nuk do t mund t kthehej n fole n mes t shkrettirs s nxeht dhe kjo do t vinte n rrezik jetn e saj. Natyrisht, syt e t gjitha milingonave t shkrettirs jan t pajisura me kt sistem q ditn e par q ato dalin n jet. Allahu, i Gjithfuqishmi, sht Krijuesi i syve t tyre.

BASHKPUNİMİ MREKULLUESHM NDRMJET MİLİNGONS dhe ZOGUT

Kudo ka mikrobe q rrezikojn shndetin ton dhe shkaktojn smundje. Kto mikrobe prbjn rrezik si pr njerzit ashtu edhe pr gjallesat e tjera, t cilave u duhet t mbrojn veten. Kur vzhgojm gjallesat, shohim q ato prdorin metoda t posame pr tu mbrojtur nga mikrobet. Pr shembull, milingonat prodhojn nj lloj substance acidike q vret mikrobet. Ato e vendosin kt lnd n trupat e tyre dhe npr muret e foles. Me fjal t tjera, ato e din q jo vetm ato vet, por edhe foleja ku jetojn duhet pastruar nga mikrobet.

Milingonat, kto krijesa kaq t vogla, jan n dijeni se mikrobet jan t dmshme dhe marrin kundr tyre masat e duhura. Ato prodhojn nj lloj acidi q i ngordh mikrobet. Allahu i frymzon q t veprojn kshtu.

Si mundet q nj milingon t veproj me kaq zgjuarsi? Pa dyshim q aftsia intelektuale e milingons nuk sht e mjaftueshme pr kt. Nj milingon nuk mund t dij as far sht nj mikrob dhe as si t mbrohet prej tyre. Milingona nuk mund ta analizoj mikrobin dhe pastaj t zbuloj lndn mbrojtse. Po si e prodhon ajo kt lnd?

Le t mendojm s bashku!

Njerzit vaksinohen ndaj disa smundjeve q shkaktohen nga mikrobe t veanta, por kto vaksina jan pregatitur n laborator si rezultat i shum krkimeve dhe eksperimenteve. Pr m tepr, jan ekspertt ata q i bjn kto krkime. Pr ndryshe, vaksina nuk do t prdorej, sepse mund t ishte e dmshme. Milingonat, nga ana tjetr, nuk kan njohuri t tilla. Ato nuk mund t shkojn n nj laborator dhe t bjn krkime. sht absurde t mendosh nj gj t till. Sigurisht, milingonat kan lindur n kt bot t pajisura me gjithka q u duhet pr t kryer aktivitetet e tyre jetsore.

Kjo dituri i msohet milingons nga nj Ekzistenc Madhshtore: Allahu, Zoti i t gjitha botve dhe Krijuesi i do gjje. Ai i msoi milingons si t mbrohet nga mikrobet.

Tani, le t marrim zogjt si nj shembull tjetr i gjallesave q mbrohen nga bakteriet. Mikrobet shqetsojn edhe zogjt, por kta t fundit nuk kan nj sistem n trupat e tyre q t prodhoj lnd mbrojtse si te milingonat. Ata kan gjetur nj zgjidhje t ndryshme, por praktikisht t ngjashme pr kt problem. Ata shkojn e shtrihen n nj fole milingonash dhe presin q milingonat t enden npr puplat e tyre. Milingonat, q krkojn ushqim, ecin npr pupla dhe substanca q vret mikrobet prhapet n trupin e zogut. N kt mnyr, zogu pastrohet nga mikrobet. Si sht e mundur q zogjt e din se milingonat prodhojn nj substanc t till, q mund t dezinfektoj trupat e tyre nga mikrobet?

Njerzit e kan zbuluar sistemin mbrojts t milingonave vetm pas krkimesh e hulumtimesh t shumta. Madje shum njerz, t cilt jan ekspert rreth kafshve, ende nuk jan n dijeni t ktij fakti. Ndoshta edhe ju vet e msuat ktu. Zogjt, megjithat, e njohin kt veti t milingonave q kur lindin. Edhe pse nuk ka njeri q tu msoj si t veprojn, ata mund t prdorin milingonat pr tu pastruar nga mikrobet.

Fakti q zogjt kan njohuri pr lndn q prodhohet n trupat e milingonave dhe n t njjtn koh din si ta prdorin at, na on vetm n nj prfundim: Ky informacion u sht MSUAR atyre nga Allahu, krijuesi i t gjitha krijesave.

do gj n qiell dhe n tok i prket vetm Atij. do gj i bindet vetm Atij. (El-Bekare: 116)

ZOGJT E VEGJL İNXHİNİER

Ju mund t keni par folet e zogjve n pem, n maj t ndrtesave apo npr kndet e ballkoneve. Kto jan folet e nj numri t vogl zogjsh q ju i njihni, por shum lloje t tjera jetojn n bot dhe ndrtojn lloje t ndryshme folesh.

Zogjt ndrtojn folet e tyre n vende t sigurta t zgjedhura prej tyre.

Para s gjithash, zogjt i ndrtojn folet n mnyr q t jen t lidhur me mjedisin e tyre natyror. Le t marrim n shqyrtim zogjt e bregut t detit. Kta zogj i ndrtojn folet e tyre n siprfaqe t ujit e megjithat foleja nuk prishet. Materialet e prdorura dhe forma e foles jan t projektuara m s miri, kshtu edhe nse niveli i ujit rritet, foleja dhe t vegjlit nuk dmtohen. Kto krijesa kan aftsi t lindur pr t ndrtuar fole dhe nuk kan nevoj pr tu specializuar. Ato nuk mund ta ken msuar nj detyr t till nga prvoja, me kalimin e kohs. Nse do t prpiqeshin t eksperimentonin dhe nse do t gabonin, foleja do t fundosej n uj. Megjithat, nj gj e till nuk ndodh kurr. T gjith zogjt bregdetar i ndrtojn folet e tyre n t njjtn mnyr q nga dita e par q jan shfaqur.

Disa zogj q jetojn n moale i ndrtojn muret e foleve t tyre t larta, n mnyr q vezt t mos bien pr shkak t ers. Si sht e mundur q kta zogj jan n dijeni t rrezikut t rnies se vezve?

Nj lloj tjetr zogu q jeton n zona t thata e ndrton folen e tij npr shkurre dhe jo n tok. Arsyeja pse ai vepron kshtu, sht ndryshimi i temperaturs. Temperatura npr shkurre sht dhjet grad m e ult se n tok. Shumkush nga ne nuk sht n dijeni t ndryshimit t temperaturs ndrmjet shkurreve dhe toks, por kta zogj e din dhe mbrojn veten dhe t vegjlit e tyre nga nxehtsia e madhe duke ndrtuar folet n vende m t freskta.

A e keni pyetur ndonjher veten se si zogjt, t cilt nuk kan vetdije dhe aftsi mendore, mund t njohin hollsi t tilla?

Kto sjellje t zogjve mund t krahasohen me ato t inxhinierve q jan arsimuar dhe specializuar pr vite me radh n fushat e tyre. Ndrsa ndrtojn nj shtpi, inxhiniert marrin parasysh hollsi t tilla si madhsia e ndrtess, materialet q do t prdoren dhe vendndodhjen. Vetm ather ndrtimi mund t filloj. Si e pat edhe n shembullin e prmendur m lart, zogjt i ndrtojn folet e tyre sipas nj plani. Por atyre nuk u nevojitet arsim. Ata veprojn t frymzuar nga Allahu dhe zbatojn detyrat e tyre me shum lehtsi. Kta zogj dhe ajo ka bjn jan nj prov e krijimit t prkryer t Allahut, t Gjithditurit q i frymzon ata t bjn gjithka.

SISTEMİ NGROHS İ FLUTURS DİMRORE

Kur vjen dimri, shum lloje insektesh q banojn n rajone t ftohta t bots, mund t ngordhin nga i ftohti ose mungesa e ushqimit. Kjo ndodh sepse insektet jan krijesa t ndjeshme. Mirpo ka disa prjashtime. P.sh. fluturat kukuvajk ngjajn me fluturat e zakonshme dhe n shikim t par duken shum delikate. N t vrtet, ato jan mjaft t forta dhe u mbijetojn kushteve t ashpra t dimrit. Si rrjedhim, kto flutura quhen flutura dimrore.

Ashtu si edhe fluturat e zakonshme, nj flutur dimrore ka dy krah dhe trupin, ku bashkohen kraht. Me qllim q kjo flutur t fluturoj, duhet q temperatura e kafazit t kraharorit ku bashkohen kraht t jet 30OC, por temperatura e mjedisit ku ato jetojn sht zakonisht 0OC apo edhe disa grad nn zero. Si mundet q fluturat dimrore ti mbijetojn nj t ftohti t till?

far i pengon ato nga ngrirja kur nuk lvizin dhe far ua bn t mundur t fluturojn n koh t ftoht?

Kjo lloj fluture sht krijuar s bashku me nj sistem t veant ngrohjeje q i mundson asaj t jetoj n kushtet e dimrit. Ky sistem ka disa tipare plotsuese.

Para fluturimit, fluturat dimrore tendosin n mnyr t vazhdueshme muskujt kryesor q jan t lidhur me kraht dhe i bjn kraht e tyre t dridhen. Dridhja e shpejt e krahve on n nj rritje t temperaturs s kraharorit t insektit. N saje t ksaj rritjeje, temperatura e kafazit t kraharorit mund t rritet nga 0OC deri n 30OC apo edhe m tepr. Megjithat, kjo sht vetm nj nga vetit q fluturs i nevojitet t mbijetoj. Me qllim q t fluturoj, nuk sht e mjaftueshme vetm rritja e temperaturs, sepse ndryshimi midis temperaturs se trupit t insektit dhe mjedisit mund t rezultoj n humbje t nxehtsis. N t njjtn mnyr, sikurse ftohet nj got me aj t ngroht, edhe trupi i fluturs do t ftohej pa i mbajtur kraht duke u dridhur. Me qllim q flutura t fluturoj dhe, si rrjedhim, t mbijetoj, nj tjetr metod sht e nevojshme t ruaj nxehtsin e prodhuar. Kjo realizohet nga nj struktur e posame q Allahu ka krijuar n trupin e fluturs dimrore. Fluturat dimrore jan t mbuluara me luspa t dendura q zvoglojn humbjen e nxehtsis. Shkenctart kan zbuluar se nj flutur pa luspa ftohet dy her m shpejt se ajo me luspa.

Ka disa mekanizma tek flutura dimrore q e mbrojn at nga t ftohtt.

Tiparet e prmendura m lart duhet t ken ekzistuar q kur kto flutura jan krijuar. Prndryshe, ato do t ishin zhdukur pr shkak t t ftohtit. do njeri nuk ka nevoj t mendoj gjat pr t kuptuar se nuk sht nj rastsi q vetm kto lloje q jetojn n rajone t ftohta kan kto tipare q i bjn t ndryshme nga fluturat e tjera. Mbijetesa e ktyre krijesave n vende t tilla na provon forcn e Allahut, i Cili na tregon n nj ajet kuranor se Ai e di ku dhe si jetojn gjith krijesat:

Nuk ka asnj krijes n tok q Allahu mos tia ket garantuar furnizimin e saj. Ai e di ku jetojn dhe vdesin. Ato jan t gjitha n nj libr t qart. (Hud: 6)

Tipare t tilla t gjallesave na bjn t mundur t kuptojm fuqin dhe forcn e Allahut dhe rrisin tek ne besimin dhe dashurin pr T.

Sİ E GJEJN SALMONT RRUGN E TYRE?

Ju gaboheni nse mendoni q shtegtimi sht karakteristik vetm e zogjve. N fakt, ka shum lloje shtegtarsh n tok dhe det. N kt pjes do t ndjekim aventurn e salmonit, peshkut shtegtar.

Salmont vijn n kt bot duke dal nga vezt q femrat kan lshuar n lum. Ata rriten dhe qndrojn n kt vend pr jav t tra, m pas nisin udhtimin e tyre drejt detit. Pas nj udhtimi udhtimi rraskapits plot peripeci salmont m n fund arrijn n det t hapur ku kalojn disa vite t jets s tyre. Pasi rriten aq sa jan n gjendje t shumohen, ata kthehen prsri n lumenj.

Destinacioni q salmont duan t arrijn sht vendi ku kan lindur, por largsia nuk sht e shkurtr. Distanca q peshqve u duhet t prshkojn pr t arritur n vendlindje mund t kaprcej ndonjher edhe 1,500 km, q nnkupton nj udhtim prej disa muajsh. Ka shum pengesa q salmont duhet t kalojn gjat ktij udhtimi.

Problemi i par dhe ndoshta m i rndsishmi sht gjetja e grykderdhjes s lumit, n t ciln peshku ka notuar gjat udhtimit t tij t par pr n det. Mbshtetur te kjo, peshku do t prcaktoj rrugn e kthimit. N mnyr t habitshme, asnj salmon nuk gabon dhe ata t gjith e gjejn lumin q me prpjekjen e par.

Duke hyr n lum, salmoni fillon n mnyr t vendosur t notoj kundr rryms. Kt her detyra e tij sht edhe m e vshtir sepse ndrsa hern e par ka ndjekur me lehtsi rrymn duke notuar nn uj, tani i duhet t ngjitet mbi ujra. Gjat ktij udhtimi, salmoni mund t notoj n ujra t cekta q ia nxjerrin pendt e para mbi uj. Kto ujra t cekta jan plot m zogj, arinj dhe shum grabitqar t tjer.

Vshtirsit q salmoni duhet t kaprcej nuk jan t kufizuara me kaq. Ai ka dal nga nj vez n nj deg lumi, n nj pjes n thellsi t toks. Me qllim q t arrij prsri at pik, kur lumi degzohet, ai duhet t ndjek pa u ngatrruar rrugn e sakt. Salmoni nuk bn gabime n kto zgjedhje dhe ndjek gjithmon t njjtn rrjedh.

Tani zreni se ju keni lindur dhe jeni rritur n nj shtpi n nj qytet! Nj dit ju largoheni nga shtpia juaj, udhtoni pr dit t tra dhe arrini n nj vend 1,500 km larg shtpis. Vitet kalojn dhe ju dshironi t ktheheni n vendin tuaj t lindjes. A mendoni se mund t jeni n gjendje t kujtoni rrugt q i keni kaluar vetm nj her? Nj qenie njerzore nuk mund ta bj nj gj t till, salmoni po. Ai e gjen gjithmon rrugn e tij pa br asnj gabim.

Jan br shum studime pr t kuptuar se si arrijn salmont t bjn kt udhtim t jashtzakonshm. sht arritur n prfundimin se salmont gjejn rrugn e tyre duke prdorur nuhatjen.

N saje t nuhatjes se tij, nj salmon mund t ndjek nj arom n uj ashtu si bn dhe nj qen gjahu. do rrym ka nj arom karakteristike. Salmoni i kujton t gjitha aromat gjat udhtimit t tij dhe kthehet n shtpi duke i rikujtuar kto aroma.

Si mund t ndodh nj gj kaq e jashtzakonshme? Si mundet q do salmon t gjej rrugn e tij n mnyr kaq t prsosur? Pse t gjith salmont prpiqen t kthehen n vendin ku kan dal, duke rrezikuar jetn, duke kaprcyer ujvara dhe duke u prballur me kafsh t egra? Pr m tepr, ata nuk i bjn t gjitha kto pr veten e tyre, por me qllim q t lshojn vezt e tyre n kto ujra.

Ka vetm nj prgjigje pr kto pyetje: Allahu, i Gjithdituri, e krijoi salmonin dhe sistemin q i bn t mundur atij t gjej rrugn. Si t gjitha krijesat e tjera, salmoni vepron sipas frymzimit dhe instiktit t msuar nga Zoti i Lartsuar.

Prmes provave q mohojn teorin e evolucionit sht fakti se salmont prshkojn mijra kilometra dhe rrezikojn jetn e tyre pr tu shumuar. Evolucionistt deklarojn se t gjitha krijesat jan n luft me njra-tjetrn dhe se vetm m i forti mbijeton n fund t ksaj lufte. Megjithat, n kundrshtim me pohimet e evolucionistve, midis qenieve t gjalla ekziston nj bashkpunim i ngusht. Kafsht rrezikojn vet jetn pr pasardhsit e tyre. Prve ksaj, si do ta shikoni n shembujt q do t sillen m posht, ka lloje t ndryshme q bashkpunojn dhe prfitojn nga njri-tjetri. Salmoni sht nj nga krijesat m interesante q shfaq sjelljen e tij vetflijuese pr pasardhsit e vet. Salmont shtegtojn dhe kujdesen t arrijn vendlindjen pr tu shumuar. Ata mbeten t pakt n numr dhe ngordhin shpejt pasi lshojn vezt e tyre. Megjithat, ata nuk heqin dor nga udhtimi i tyre. Nj sjellje e till nuk mundet t shpjegohet nga teoria e evolucionit. Ky fakt sht shum i qart. Allahu krijoi salmonin dhe kto krijesa sillen si i frymzoi Ai. Njerzit q prdorin urtsin e tyre mund t marrin msime nga sjelljet e kafshve t tilla. Allahu u kujton atyre:

T gjitha krijesat jan nn sundimin e Tij (Hud: 56)