MIRSEVINI N BOTN E MILINGONAVE!

Ajo sht nj milingon e vogl, e cila mund t bj shum gjra t mrekullueshme.
Ndoshta, ju kurr nuk keni dgjuar se, sa t shkathta dhe inteligjente jan milingonat e vogla. Disa prej jush, madje, mund t'i keni par si insekte t thjeshta q bredhin gjith ditn, pa br asgj. Por, ata q mendojn kshtu, kan gabuar shum, sepse milingonat, si edhe shum gjallesa t tjera, gjithashtu kan nj jet t tyren. Omeri ka rastin t'i msoj t fshehtat e ksaj jete nga mikesha e tij. Kjo sht edhe njra prej arsyeve pse Omerit nuk i shpton asnj vizit dhe knaqet shum gjat bisedave me t. Ai habitet shum nga ato q mson nga mikesha e tij pr botn e milingonave dhe dshiron t'u tregoj t tjerve gjithka q mson rreth talentit, inteligjencs dhe veorive t tjera t shklqyera t mikeshs s vet. ka, ather, e bn Omerin kaq t emocionuar? Pse ai sht aq i mrekulluar nga bota e milingonave? Edhe juve ndoshta jeni kurioz t dini PSE. Pra, vetm vazhdoni lexoni
Milingonat kan m shum antar se do gjalles tjetr n bot. Pr do 700 milion milingona t ardhura n kt bot, ka vetm 40 foshnje prej njerzve. Me fjal t tjera, numri i milingonave n bot sht shum m i madh se i njerzve. Familjet e milingonave jan, gjithashtu, shum t mdha. Pr shembull, ju ndoshta keni nj familje me 4-5 antar, megjithat, n familjen e milingonave, ndonjher, ka me miliona milingona. Tani mendo vetm nj minut: sikur ti t kishe me miliona vllezr dhe motra, a do t ishit n gjendje t jetoni n nj shtpi t vetme? Sigurisht q jo!
 
 |
Milingonat endse jan rrobaqepse t shkathta.Ato i ndrthurin gjethet duke i trhequr nga t dy ant dhe duke qepur gjethet s bashku. N kt mnyr, ato ndrtojn nj shtpi t mrekullueshme pr vete. |
 |
|
Tiparet mahnitse t milingonave nuk mbarojn ktu.
Megjithse me miliona prej tyre jetojn bashk, ato nuk kan probleme me njra-tjetrn, nuk kan rrmuj dhe parregullsi. Ato bjn nj jet t planifikuar mjaft mir ku, donjra i bindet rregullave.
Disa familje milingonash merren me rrobaqepsi, t tjerat kultivojn ushqimin e vet sikur bujqit, kurse, ca t tjera mbajn ferma t vogla ku rrisin disa kafsh m t vogla. Ashtu si njerzit mbajn lop dhe ua marrin qumshtin, ashtu edhe milingonat mbajn bim (afide) dhe prdorin "qumshtin" e tyre.
Tani, t shohim se 'ka pr t thn Omeri rreth bots s milingonave.
 |
Milingonat rojtare ruajn folen. Ato e bjn kt pun me shum sukses. Edhe milingonat e tjera jan, po ashtu, puntore t zellshme. Ato i kryejn t gjitha punt e foles. |
 |
OMERI: N fillim e pash kokn e saj t vogl duke dal nga toka. Ajo ma trhoqi vmendjen, pasi, ishte paksa m e madhe se trupi i saj. Pyesja veten, pse koka e saj ishte ashtu dhe fillova ta vrej me kujdes kt mikesh t vogl. Koka e madhe, n trupin e saj t vogl, e ndihmonte q t shrbente si roje n hyrje t foles. A doni ta dini "si"? Ajo kontrollonte milingonat q donin t hynin, nse ishin nga familja e saj apo jo, dhe nuk i linte brenda nse ato ishin t huaja. Menjher, pasi e pash, i fola dhe e luta t m tregoj ka po ndodhte brenda. Mikesha ime e vogl e kuptoi krshrin time dhe filloi t m shpjegonte. Un doja t dija se, si milingonat me kok t madhe i njohin banort e foles s tyre dhe i ln ata brenda.
|

Milingonat duke "biseduar" me njra-tjetrn me an t prekjes.
|
MILINGONA: Omer, m ler t t tregoj se, ne familjet tona i quajm "koloni". Me fjal t tjera, ne jetojm n bashksi t quajtura koloni. Nj milingon shum leht e di nse milingona tjetr i takon kolonis s saj apo jo. Kt e bn duke prekur trupin e milingons tjetr me antenat e veta, (shkopthat e vegjl n maj t koks) t cilat e ndihmojn ta dalloj t huajin, fal "aroms karakteristike t kolonis". Nse milingona sht e huaj, nuk mund ta lejojm t hyj n shtpin ton. Ndonjher prdorim edhe forcn pr ta przn q atje.
 |
Milingonat nuk duan q t huajt t hyjn n folen e tyre, sepse kjo do ta krcnonte sigurin e tyre. Ato nuk ngurrojn t futen n luft pr t mbrojtur folen dhe shoqet e tyre.
|
 |
Milingonat kan detyra t ndryshme. Ato punojn shum, pa pushuar aspak.
|
Omeri u befasua kur dgjoi pr sistemin e tyre t prsosur t siguris dhe pyeste veten se, si guxonin t huajt t provonin t hynin n fole. Kur ia tha kt mikeshs t tij, ajo buzqeshi me t dhe tha q kishte edhe shum gjra t tjera q do ta mrekullonin at.
M pas, milingona i tha: "Do t t tregoj pr brendsin e foles, pr t ciln je kurioz t dish.Kolonit tona prbhen nga mbretresha, milingonat meshkuj, ushtart dhe milingonat puntore.
 Mbretresha dhe meshkujt kujdesen pr shumimin e llojit ton. Mbretresha sht me e madhe se t gjith ne. Detyra e meshkujve sht q ta bjn mbretreshn t lind milingona t reja. Ushtart jan prgjegjs pr mbrojtjen e kolonis, pr gjetjen e ushqimit dhe vendeve t reja pr fole. Grupi i fundit prbhet nga milingonat puntore. T gjitha milingonat puntore jan milingona femra sterile.
Kjo do t thot se ato nuk mund t lindin.
Ato kujdesen pr mbretreshn dhe foshnjat e saj duke i pastruar dhe ushqyer ato. Prve ksaj, ato duhet t'i kryejn t gjitha punt e tjera n koloni. Ato ndrtojn korridore t reja n fole, krkojn ushqim dhe pastrojn folen. Milingonat puntore dhe ushtare, gjithashtu, ndahen n grupe t vogla ndrmjet tyre. Disa prej tyre jan mbarshtues, disa ndrtues dhe disa krkues t ushqimit. do grup merret me nga nj pun t ndryshme. N kohn kur nj grup lufton armiqt apo krkon ushqim, grupi tjetr ndrton folen, ndrsa nj tjetr kujdeset pr pastrimin dhe riparimin e foles".
Kur mikesha e tij e vogl ia tregonte t gjitha kto, Omeri dgjonte i mrekulluar, ndaj dhe e pyeti: "Nuk mrziteni asnjher duke pritur n hyrje t foles gjat gjith kohs? Cila sht detyra jote n fole?
Milingona u prgjigj: "Un jam puntore dhe detyra ime sht q t shrbej ktu si rojtare. Si e sheh, koka ime sht mjaft e madhe pr ta mbuluar vrimn e hyrjes n fole. Jam e knaqur q kam kt aftsi dhe e kryej punn time me gzim. Nuk mrzitem kurr, prkundrazi, jam shum e knaqur q i mbroj shoqet nga rreziqet".
Omeri nuk kishte se si t mos habitej nga ato i tregoi milingona.
 
Milingonat kan detyra t ndryshme. Ato punojn shum, pa pushuar aspak.
|
Milingonat punonin tr kohn pr t'ju ndihmuar t tjerve, pa menduar fare pr veten dhe pa asnj problem - dika q, madje, as njerzit nuk mund ta arrijn gjithmon. Nga ato q i tregoi mikesha e tij e vogl, e kuptoi leht se, puna e foles ishte e ndar n mnyr t prsosur ndrmjet milingonave. Ishte e qart se, jeta e tyre kishte nj rend t prsosur dhe t gjitha milingonat duhet t ishin shum zemrgjra.
Pastaj ai pyeti se, mos vall kishte ndodhur ndonj ngatrres ndonjher, sepse disa prej tyre ishin m t mdha dhe m t fuqishme se t tjerat. Mikesha e tij e siguroi se, asgj e till nuk kishte ndodhur ndonjher dhe shtoi: "Ne jemi familje e madhe, Omer. Nuk ka zili, gar pr t'u dukur apo ambicje ndrmjet nesh. Ne gjithmon ndihmojm njra-tjetrn dhe mundohemi q t'i shrbejm kolonis sa m mir. Gjithka n koloni sht e ndrtuar mbi sakrific. do milingon, s pari, mendon pr t mirn e shoqes s vet, pastaj pr veten.
M lejo t t jap nj shembull. Kur nuk ka ushqim t mjaftueshm n koloni, milingonat puntore menjher kthehen n milingona "ushqyese" dhe ushqejn t tjerat me ushqimin rezerv nga stomaku i tyre. Kur ka ushqim t mjaftueshm n koloni, ato prsri bhen milingona puntore.
I kam dgjuar njerzit duke thn se, ka luft pr mbijetes ndrmjet qenieve t gjalla n natyr. Kurr mos u beso atyre! Ne e dim shum mir se, duhet t bashkpunojm q t jemi t suksesshm."
Omeri i mrekulluar tha se, ato q dgjoi nga milingona pr veten dhe familjen e saj t madhe ishin nj shembull i prsosur.
Ai u knaq jasht mase kur msoi se, Zoti e kishte krijuar kaq zemrgjer, kaq t dobishme dhe kaq t prkushtuar pr shoqet e saj.
Pas asaj q dgjoi, Omeri vendosi t bhej i kujdesshm dhe i matur me t tjert, s paku aq sa milingonat dhe t bhej nj njeri, i cili fiton dashurin e Allahut.
Ishte br shum von dhe atij i duhej t niset pr n shkoll. I tha mikeshs se duhet t shkonte, por, pa dyshim, do ta vizitonte edhe t nesrmen.
T nesrmen, Omeri shkoi n t njjtin vend dhe priti mikeshn e tij t vogl. Pas disa minutash, ajo erdhi. I tha se, kishte pritur tr natn me padurim q ta takonte prsri. Pastaj e prkujtoi pr premtimin q i kishte dhn pr t'i treguar rreth brendsis s foles.
Madje ka edhe dhomza q duhet t jen n komunikim t vazhdueshm me dhomzat e tjera.
Kto, ne i ndrtojm pran njra-tjetrs, n mnyr q milingonat mund ta takojn m leht njra-tjetrn.
Depoja pr mbajtjen e ushqimit rezerv sht e ndrtuar si ndarje e veant n nj an t foles. Hambaret ku ne mbajm ushqimet tona, ndrtohen n vende ku mund t arrihen leht. Gjithashtu, n qendr t foles kemi nj sall t madhe, ku mblidhemi n raste t caktuara."
N foton anash shohim nj qytet nntoksor t ndrtuar nga milingonat.
Pavarsisht se jan shum t vogla, ato uditrisht, mund t ndrtojn qytete aq t mdha mahnitse
|
Kshtu, milingona filloi t'i tregonte pr shtpin e saj: "Ndonse ne jemi insekte t imta, foleja jon sht e strmadhe, sikurse shtabi i prgjithshm i nj ushtrie gjigande. Nse je i huaj, kurr nuk do t mund t hysh brenda. Sepse, si e di, n der ka roje si un. Brenda ka nj aktivitet t pandrprer dhe t mirorganizuar. Me mijra, madje, me miliona milingona ushtare dhe puntore kryejn detyrat e tyre n mnyr t rregullt. Folet tona jan mjaft t prshtatshme pr pun brenda tyre. Pr do pun, ka dhomza t veanta dhe kto dhomza jan ndrtuar n at mnyr q, milingonat ushtare dhe puntore, si un, ta kryejn punn e tyre n mnyrn m t leht. Ve ksaj, ne i marrim parasysh t gjitha nevojat tona kur i ndrtojm folet. Pr shembull, foleja jon ka kate nntoksore t cilat lejojn vetm nj sasi t caktuar t rrezeve t diellit t futen brenda. Por, gjithashtu, ka disa dhomza ku, energjia e diellit sht shum e nevojshme. Kto dhomza i ndrtojm n katet lart, ku mund t'i marrin rrezet e diellit n kndin m t gjer t mundshm.
Shtpia q kan ndrtuar milingonat sht si kshtjell pr to.
Attast presin gjethet me mjeshtri dhe shum kujdes.
Kur Omeri i dgjoi t gjitha kto pr folen, e pyeti mikeshn e tij t vogl: "Me t vrtet, ju i bni t gjitha kto?" Nuk e kam ditur q milingonat mund t punojn si inxhinier dhe arkitekt t shkolluar. Njerzit duhet t kalojn shum vite n shkoll dhe t punojn shum pr t ndrtuar ndrtesa aq t prsosura. Edhe ju ndiqni trajnime t tilla?

Si prgjigje, milingona vazhdoi me tregime marramendse rreth shoqeve t saj:
"Jo Omer, ne kto dituri i kemi t lindura. Ato kurr nuk na jan msuar neve, por ne saktsisht e dim se far dhe kur duhet br.
Prit, kjo nuk sht e gjitha. Kjo q do t t tregoj tani do t t befasoj edhe m shum. Si t tregova, foleja jon sht shum e madhe krahasuar me madhsin ton. Por, megjithat, ajo ngrohet mir. N folen ton sht nj sistem shum i prparuar i ngrohjes qendrore. N kt mnyr, temperatura qndron kudo njlloj gjat gjith dits. Pr ta siguruar kt, ne e mbulojm siprfaqen e jashtme t ndrtess son me materiale t ndryshme, t cilat nuk e lejojn nxehtsin t deprtoj brenda. N kt mnyr, ne e ndalojm ajrin e ftoht t hyj brenda gjat dimrit dhe t nxehtin gjat vers. Ja se si e mbajm temperaturn n t njjtin nivel."
Nuk ka dyshim q Omeri, po mos ta kishte takuar kt mikesh t vogl, vshtir se do t besonte q milingonat mund t'i bjn kto gjra. Ai i tha milingons: "Sikur, para se t m tregoje ti, t m tregonte dikush pr ndrtimin e foles tuaj dhe t m pyeste se kush mund ta bj nj gj t till, do ta kisha t vshtir t prgjigjesha.
Do t thosha se nj fole e till mund t ndrtohet vetm me mjete shum t sakta dhe me njerz shum t aft dhe t strvitur. Po t m thoshte dikush se kjo ndrtes nuk sht ndrtuar nga njerz t shkolluar, por nga milingonat, t them t vrtetn, nuk do t'i besoja".
Kur mikesha e tij e vogl i tregonte t gjitha kto, shum mendime ia prshkonin mendjen. Ai mendonte se ato jan mjeshtre m t mdha se njerzit dhe filloi t mendonte ndryshe pr kto insekte. Ai e kuptoi se Zoti i kishte krijuar milingonat dhe se ishte frymzimi i Zotit do ast q i bnte ato t silleshin n at mnyr.
Ndryshe, ato nuk do t ishin n gjendje t'i bnin t gjith kto gjra me sukses.
Mendimet vazhdonin t vrshonin n mendje, ndrsa, mikesha e tij vazhdonte t tregonte. Omeri sa vinte e m tepr bhej kureshtar dhe donte ta pyes pr gjithka q i binte ndrmend. Meq kishte dgjuar se milingonat sillen edhe si fermer, e pyeti mikeshn e tij se si ato mund ta bjn kt. Si mundet nj milingon, aq e vogl, ta punoj tokn pa asnj mjet, dika q edhe njeriu do ta bnte me vshtirsi?
Milingona iu prgjigj: "Do t t tregoj edhe dika tjetr pr ne. Kshtu do t'i prgjigjem leht pyetjes tnde. Edhe pse dukemi njlloj, ne ndahemi n shum grupe t dallueshme sipas mnyrs s jetess dhe pamjes s jashtme.
N Tok ka rreth 8.800 lloje t ndryshme milingonash. T gjitha kto milingona kan tipare t veanta. Milingonat fermere jan njri prej ktyre llojeve. Tani do t tregoj pr milingonat q merren me bujqsi. Ato quhen "attas", apo milingonat gjetheprerse.
 
Attast presin
gjethet me mjeshtri
dhe shum kujdes.
 |
1.
Milingonat i coptojn gjethet e sjella n fole n grimca
2. Kto grimca i
prtypin duke i
br mas
3. Ato e vendosin
kt mas mbi
gjethet e thara n
dhomza t reja
4. Mbi kt mas
vendosin grimcat
e krpudhave t
sjella nga
dhomzat e tjera
5. Nj grup i
angazhuar
milingonash
pastron kopshtin
duke hequr
materialet e
panevojshme |
Tipari kryesor i tyre sht bartja n kok e copave t gjetheve q presin. Pr kt qllim, ato s pari pastrojn shtegun e tyre, q t lvizin m leht npr t. Rruga e tyre pr n fole, duke bartur gjethet e prera, ngjan me nj autostrad t vogl. Milingonat ecin ngadal npr kt shteg, duke mbledhur t gjitha pengesat, copzat e vogla t barishteve, zhavorrin dhe bimt e egra, dhe duke mnjanuar ato. N kt mnyr ato e pastrojn shtegun ku do t kalojn.
Pas nj pune t gjat dhe t mundimshme, autostrada bhet e drejt dhe e lmuar sikur t ishte rrafshuar me ndonj mjet special. Attas-t ecin npr kt shteg pr t shkuar n fole, duke u fshehur nn copzat e mdha t gjetheve, t cilat i mbajn me nofullat e tyre t shtrnguara fort."
OMERI: A mos the q fshihen nn gjethe? Pse attas-t e ndjejn t nevojshme pr t'u fshehur nn gjethe?
MILINGONA: Attas-t duhet t jen t kujdesshm ndonjher, Omer. Pr shembull, puntoret attas me madhsi t mesme e kalojn thuajse gjith ditn larg nga foleja, duke bartur gjethe. Pr to, sht e vshtir q t mbrohen, sepse gjethet i bartin me nofullat e tyre t cilat zakonisht prdoren pr vetmbrojtje.
OMERI: Po kur ato nuk kan mundsi ta mbrojn veten, kush i mbron ato?
MILINGONA: Milingonat gjetheprerse gjithmon shoqrohen nga puntore m t vogla. Kto puntore ngjiten n maj t gjetheve q mbaj n attas-t dhe i bjn syt katr. N rast t ndonj sulmi nga armiqt, ata mbrojn shokt e tyre, pavarsisht se jan aq t vegjl.
OMERI: Ky sht edhe nj shembull tjetr mahnits i vetsakrifikimit. Po un dua t di edhe nj gj. Prse i prdorin attas-t kto gjethe? Pse attas-t i bartin kto gjethe gjat gjith dits?
MILINGONA: Ata i prdorin ato pr bujqsin e tyre. Attas-t i prdorin kto gjethe pr t kultivuar krpudha. Milingonat nuk mund t'i han gjethet.
Kshtu q milingonat puntore, pasi i prtypin kto gjethe, bjn nj grumbull dhe i fusin nn tok n dhomzat e foles s tyre. N kto dhomza ato i kultivojn krpudhat n gjethe dhe e sigurojn ushqimin e tyre nga filizat e krpudhave.
Tani me siguri do t pyessh se, si milingonat e vogla mund t bjn kaq gjra t mrekullueshme?
OMERI: Po. Me t vrtet po prpiqem ta kuptoj se si milingonat arrijn t'i bjn t gjitha kto. Pr shembull, nse m thua t kultivoj krpudha, do t ishte shum vshtir pr mua. S paku duhej t lexoja disa libra dhe t krkoja ndihm prej njerzve q e din kt pun. Por e di q attas-t nuk trajnohen nga dikush. Tani po e kuptoj m mir far ju bn juve dhe shoqet tuaja milingona aq t talentuar. Ju jeni t programuara ta bni punn tuaj.
Pr shembull attas-t vijn n bot duke ditur pr bujqsin. Pa dyshim, Zoti, Krijuesi i gjith gjallesave, ua dha attas-ve kt dituri. Zoti sht Ai i Cili t krijoi ty dhe t gjith shoqet e tua me gjith kto tipare mahnitse.
MILINGONA: Ke t drejt Omer. Ne i dim kto gjra sepse me to kemi lindur. Zoti, Krijuesi yn, na i dha kto si bekim.
 Omeri prsri u vonua. Pasi e falnderoi miken, u nis pr n shkoll. Duke ecur, i jehonin n vesh ato q i tregoi milingona. Ndrkaq, ai vazhdonte t mendonte. Veprat mjeshtrore t milingonave, tregonin pr nj urtsi t madhe. Por, kjo urtsi nuk mund t'u takonte vet milingonave. Ato n fund t fundit ishin krijesa t imta. Ather, t gjitha aftsit e milingonave duhet t'u tregojn njerzve menurin e Zotit. Pr t treguar madhshtin e ekzistencs s Tij dhe artin e krijimit, Zoti, Krijuesi i milingonave, i bri kto krijesa t imta t kryejn gjra q kurr nuk do t mund t'i bnin me menurin dhe dshirn e tyre. Mikesha e tij, urtsin e lindur q kishte, aftsin dhe natyrn e sakrifikimit, ia detyronte frymzimit t Zotit. do gj q bnte, ishte argument jo i saj, por i fuqis dhe menuris s Zotit.

Attast duke mbartur
gjethet q kan prer
|
Duke menduar pr kt, ai e kuptoi se disa gjra q i imagjinonte ndryshe, tani u zvendsuan me fakte t vrteta. Ai, edhe nj her, e kuptoi se tregimet pr gjallesat, se si ato erdhn n jet rastsisht, se si i fituan aftsit e tyre rastsisht me kalimin e kohs, ishin gnjeshtra. Si mund t jen t vrteta? Vetm mendo, si mund t "flasin" milingonat njra me tjetrn aq mir po t kishin ardhur n bot rastsisht? Si do t mund t komunikonin njra me tjetrn pa kurrfar rregullimi dhe t ndrtonin fole aq t prsosura? Prve ksaj, edhe sikur t gjitha kto milingona t kishin ardhur n ekzistenc rastsisht dhe sikur t jetonin vetm pr ta mbrojtur veten, ather si mund t ndodh q ato t bjn aq sakrifica t mdha pr njra-tjetrn? Ai mendonte pr kto gjra gjat gjith dits n shkoll.
Kur shkoi mbasdite n shtpi, vendosi ta lexonte Kur'anin, t cilin Zoti ua zbriti t gjith njerzve. Vargu i par q lexoi ishte ky:
"N krijimin e qiejve e t toks, n ndryshimin e nats
dhe t dits, ka argumente t qarta pr ata q kan arsye
dhe intelekt. Pr ata q All-llahun e prmendin me prkujtim
kur jan n kmb, kur jan ulur, kur jan shtrir dhe
thellohen n mendime rreth krijimit t qiejve e t toks (duke
thn): "Zoti yn, kt nuk e krijove kot, i lartsuar qofsh,
ruana prej dnimit t zjarrit!"
(Ali Imran: 190-191)
 |
Ai ishte plotsisht i bindur q vet Zoti krijoi milingonat, at, nnn dhe baban e tij, vllain e tij dhe gjithka n univers. Mikesha e tij e prkujtoi pr gjn m me rndsi n bot. Ajo ishte: "Nuk ka krijues tjetr pos Zotit".
Besoj se kur t'i lexoni kto rreshta, t gjith ju do ta kuptoni t vrtetn, sikurse
Omeri, dhe do ta msoni se Zoti sht Ai, i Cili krijoi gjithka.
Pastaj do t thoni: "Darvini, i cili tha se qeniet e gjalla nuk u krijuan, por erdhn n jet rastsisht, ishte nj gnjeshtar i madh. Kur jemi t rrethuar me krijesa me aq aftsi mahnitse, sht e pamundur t mendojm q ato erdhn n jet rastsisht".
Prandaj, nse edhe ju takoheni me ndonj mik t mir sikurse Omeri, mos harroni se keni shumka t msoni prej tij. Studioni dhe mendoni pr prsosmrin e artit t Zotit, i Cili e krijoi at. Dhe nse ndonjher takoni gnjeshtar si Darvini, tregojuni atyre pr tiparet e miqve tuaj t vegjl dhe u thoni se kurr nuk do t'u besoni gnjeshtrave t tyre t pakuptimta.
ngjjt than : Lavdia t qoft Ty Zoti yn. Ne nuk kemi dije tjetr prve asaj q na dhurove. Ti je i Gjithdijshmi, i Urti. (Sure Bekare: 32)

|
|