TË MENDOSH THELLË

Shumica e njerzve kujtojn se pr t "menduar thell", njeriu duhet ta fus kokn midis dy duarve, t mbyllet n nj dhom dhe t shkputet nga t gjitha shqetsimet dhe njerzit prreth. Ata e vlersojn kshtu "t menduarit e thell", sepse ai u duket shum i vshtir, ndaj dhe arrijn n prfundimin se ai sht nj cilsi e veant, q u prket vetm "filozofve".

Megjithat, si kemi vn n dukje n hyrjen e ktij libri, Allahu u bn thirrje t gjith njerzve q t mendojn dhe shprehet se Ai e ka shpallur Kuranin pr njerzit q mendojn:

"Ky sht nj Libr i begat, q Ne ta shpallm ty, me qllim q njerzit me mendje t shndosh t reflektojn rreth argumenteve t tij dhe t marrin msim prej tij." (Sad 29)

E rndsishme pr njeriun sht t prmirsoj n mnyr t sinqert aftsin e tij pr t menduar dhe t thellohet n kt drejtim.

Por, nga ana tjetr, njerzit q nuk shqetsohen pr prfundimin e tyre, vazhdojn jetn n nj "shkujdesje" t thell. Fjala "shkujdesje" ka domethniet e saj plotsuese, si: "moskokarje e vazhdueshme, braktisje, mosprfillje, mosvrasje e mendjes". Shkujdesja e atyre q nuk mendojn, sht pasoj e harress apo e lnies pas dore me vetdije e qllimit t krijimit dhe t vrtetave q na mson feja, por ky sht nj drejtim shum i rrezikshm, q mund t'i oj ata n Zjarr. Pr kt arsye, Allahu i ka lajmruar njerzit q t mos jen t shkujdesur:

"Prmende Allahun tnd n vete, me respekt e me frik, pa e ngritur zrin, n mngjes e n mbrmje dhe mos u bj prej atyre q jan t pakujdesshm." (El A'raf: 205)

"Trhiqu atyre vrejtjen pr ditn e dshprimit (Ditn e Kijametit), kur t marr fund shtja, ndrsa ata jetojn n kt bot me mosprfillje duke mos besuar." (Merjem 39)

N Kuran, Allahu u drejtohet atyre njerzve t cilt mendojn dhe, pasi reflektojn me vetdije, e shohin t vrtetn dhe i friksohen Atij. Atje shpallet se ata q ndjekin verbrisht t part e tyre, pa u menduar dhe pa i peshuar gjrat, gabohen rnd. Kur pyeten, kta njerz shprehen se jan besimtar dhe besojn te Zoti, por duke qen se nuk mendojn, ata nuk e prmirsojn qndrimin e tyre pr frikn ndaj Zotit. N vargjet e mposhtme kuranore, mentaliteti i ktyre njerzve sht prshkruar qart:

"Thuaj: "E kujt sht toka dhe do gj n t, nse jeni prej atyre q e din?" Ata do t thon: "E Allahut." Ather thuaju: "Prse pra nuk mendoni?" Thuaj: "Kush sht Zoti i shtat qiejve dhe Zoti i Arshit t madh?" Ata do t thon: "Allahu." Thuaju: "E pse nuk friksoheni pra?" Thuaj: "N dorn e kujt sht pushteti i do sendi... ...nse jeni nga ata q e din?" Ata do t thon: "N dor t Allahut!" Thuaj: "E si mashtroheni pra?" Por jo, Ne ua sollm atyre t vrtetn e, megjithat, ata jetojn me gnjeshtra (duke adhuruar idhuj)." (El- Mu'minun 84-90)

T menduarit largon "magjepsjen" nga njerzit

N ajetin e lartprmendur, Allahu i pyet njerzit, "E si mashtroheni pra?" Fjala "mashtroheni" n ajet prfshin nj gjendje mendore topitse q e pushton njeriun trsisht. Mendja e atij q nuk mendon sht e topitur, vshtrimi i tij mjegullohet, ai vepron sikur nuk i sheh faktet q shpalosen para syve dhe aftsia e tij e gjykimit dobsohet. Ai bhet i paaft pr t kuptuar qoft edhe nj t vrtet t thjesht dhe nuk mund t jet plotsisht i vetdijshm pr ngjarjet e jashtzakonshme, q ndodhin pikrisht pran tij. Ai nuk i v re detajet e ndrlikuara t ngjarjeve. Arsyeja prse njerzit jan t shkujdesur gjat jets s tyre q prej mijra vitesh dhe prse qndrojn larg nga t menduarit, duket sikur sht nj dukuri e trashguar, por, n t vrtet, kjo nuk sht tjetr, vese nj topitje e mendjes.

Ne mund ta shpjegojm nj prej pasojave t ksaj "magjepsjeje kolektive" me nj shembull:

Nn koren e toks ndodhet nj "shtres e zjarrt", e quajtur magm. Korja e toks sht shum e holl, q do t thot se kjo mas e zjarrt sht shum pran nesh, pothuajse nn kmbt tona. Me qllim q t kuptojm m mir se sa e holl sht korja e toks, mund t bjm nj krahasim: trashsia e kores s toks n prpjestim me t gjith tokn, sht e ngjashme me trashsin e lkurs s molls kundrejt gjith molls.

Si mund te shihet edhe n foto, posht kores s toks shtrihet shtresa e magms. Si rezultat i levizjeve t shtresave nnsiprfaqsore, magma deprton npr koren e toks, duke shkaktuar shprthimet vullkanike. Llava q vrshen prej vullkanit t Etns, n Itali, i cili shprtheu n vitin 1992, duket si nj "lum i zjarrt". (posht)

Shum njerz e din se ekziston nj shtres e zjarrt me temperatur shum t lart, pikrisht nn siprfaqen e toks, por kjo nuk i bn ata t mendojn sa duhet pr kt. Kjo ndodh, sepse prindrit e tyre, vllezrit, t afrmit, shokt, fqinjt, gazetart e gazetave q ata lexojn, producentt e programeve televizive dhe profesort e universiteteve t tyre, gjithashtu, nuk mendojn pr kt.

Por, le t prpiqemi t mendojm pak rreth ksaj teme. Ta zem se nj njeri, q ka humbur kujtesn e tij, prpiqet t msoj pr mjedisin q e rrethon, duke pyetur njerzit q ka prqark. Ky njeri do t pyeste n fillim se ku ndodhet. far do t mendonte ai, nse do t'i thuhej se nn shtresn e toks, ku ai qndron, shtrihet nj lmsh i zjarrt prvlues, q mund t dal n siprfaqe t toks si pasoj e nj trmeti t fort apo nj shprthimi vullkanik?

Le t shkojm m tej dhe t supozojm, se ktij njeriu do t'i thuhej se kjo bot sht vetm nj planet i vogl, q noton n nj zbraztir t pafund, t quajtur hapsir dhe se kjo hapsir prmban rreziqe edhe m t mdha se ato t nnshtresave t toks. P.sh., meteort me pesh shumtonshe lvizin lirisht rreth planetit ku ne jetojm. Nuk ka arsye pse ata t mos ndryshojn drejtimin e tyre, pr shkak t ndikimeve gravitacionale t nj planeti tjetr dhe, kshtu, t prplasen me tokn ton.

Pa dyshim, ky njeri nuk do t ishte n gjendje t harronte, qoft edhe pr nj ast, situatn e rrezikshme, n t ciln ndodhet. Ai do t uditej, kur t shikonte, se si njerzit jetojn n nj mjedis t till, tek i cili ata mbahen fort, si pas nj fijeje floku.

Por, m n fund, ai do t kuptonte se n kt bot ekziston nj rregull i prsosur. Pjesa e brendshme e planetit, n t cilin ai jeton, paraqet nj rrezik t madh, por ekuilibra shum t ndjeshm i parandalojn kto rreziqe, q mund t dmtojn njerzit, me prjashtim t rrethanave t pazakonta. Njeriu q ndrgjegjsohet, e kupton se toka dhe t gjitha krijesat n t, vazhdojn t ekzistojn e jetojn n siguri, vetm me vullnetin e Allahut, n saje t ekuilibrit t prsosur q ka krijuar Ai.

Ky shembull sht vetm nj nga miliona apo miliarda shembuj t tjer, mbi t cilt njerzit duhet t mendojn.

Le t japim nj shembull tjetr, q do t na ndihmonte t kuptojm, se si ndikon shkujdesja n aftsin e t menduarit t njerzve dhe se si e pengon ajo aftsin e tyre intelektuale.

Nj turm kaq e madhe njerzish e bn njeriun t reflektoj rreth krijimit unik e madhshtor t Allahut. Q nga momenti q bota erdhi n ekzistenc, Allahu ka krijuar miliarda fytyra njerzish, t gjitha t ndryshme nga njra-tjetra.

Njerzit e din se jeta e ksaj bote do t mbaroj shum shpejt, por ata ende sillen sikur nuk do ta len asnjher kt bot. Ata jetojn sikur nuk do t ket vdekje kurr. N t vrtet, kjo sht nj lloj "magjepsjeje" e bartur brez pas brezi. Ajo ka nj ndikim kaq t fort, saq kur dikush bisedon pr vdekjen, njerzit menjher e mbyllin kt tem, nga frika se mos prishin "magjepsjen" e tyre dhe nga frika e prballjes me t vrtetn. Njerzit q e kan kaluar t gjith jetn duke pasur si qllim kryesor vetm blerjen e nj shtpie t bukur dhe nj automobili, si dhe sigurimin e nj shkolle t mir pr fmijt e tyre, nuk dshirojn t mendojn, se nj dit do t vdesin dhe se nuk do t jen n gjendje t marrin me vete makinat, shtpit apo fmijt e tyre. Si rrjedhim, n vend q t fillojn t bjn dika pr jetn e vrtet pas vdekjes, ata nuk mendojn pr kt.

Megjithat, secili, shpejt a von, do t vdes. Pas vdekjes, jeta e prhershme do t filloj pr t gjith. Nse kjo jet e prhershme do t kalohet n Xhenet ose n Zjarr, kjo varet nga ajo q njeriu ka br gjat jets s tij t shkurtr n kt bot. Ndrkoh q kjo sht e vrteta e qart, arsyeja e vetme pse njerzit sillen sikur vdekja nuk ekziston, sht pikrisht kjo "magjepsje", q i ka pushtuar, pr shkak t mosmenduarit.

Ata q nuk jan n gjendje ta lirojn veten nga kjo "magjepsje" dhe, si rrjedhim, nga nj gjendje e till shkujdesjeje, pas vdekjes, do ta kuptojn menjher gabimin e tyre. Rreth ktij fakti, n Kuran thuhet:

"Atij i thuhet: Ti nuk e prfillje kt dit dhe Ne ta hoqm perden tnde, ndaj tani shikimi yt sht shum i mpreht." (Kaf 22)

Si thuhet n kt ajet, vshtrimi, i cili dikur ka qen i mjegulluar pr shkak t mungess s t menduarit, do t jet "i mpreht" n kohn, kur njeriu do t jap llogari n jetn pas vdekjes.

Duhet t vem n dukje, se njerzit ia imponojn me qllim vetes nj "magjepsje" t till. Ata mendojn se, duke vepruar kshtu, do t jetojn nj jet m t qet. Sidoqoft, sht shum e leht pr kdo, q t marr nj vendim pr ta shkundur kt topitje mendore dhe t filloj t jetoj me vetdije t plot.

Allahu ka paraqitur zgjidhjen pr njerzimin. Njerzit q mendojn, mund ta largojn kt "magjepsje", duke qen ende n kt bot. Kshtu, ata do t fillojn t kuptojn, se t gjitha ngjarjet kan nj qllim dhe nj kuptim t brendshm dhe do t jen n gjendje t shohin urtsin n ngjarjet q Allahu bn t ndodhin n do ast.

Njeriu mund t mendoj kurdo dhe kudo

Nuk ka koh, vende apo kushte t prcaktuara pr t'u menduar. Dikush mund t mendoj duke ecur n rrug, duke shkuar pr n zyr, duke ngar makinn, duke punuar n kompjuter, duke qen n nj mbledhje, duke ndjekur televizionin apo duke ngrn

Kshtu, ndrsa sht duke ngar makinn, njeriu ka mundsi t shoh qindra njerz t ndryshm; duke i par ata, ai mund t mendoj pr gjra nga m t ndryshmet. Atij mund t'i vij n mendje, se pamja fizike e ktyre qindra njerzve sht krejt e ndryshme. Asnj nga kta nuk ngjason me tjetrin. sht e habitshme, sepse megjithse kan organe t ngjashme si jan, syt, vetullat, qerpikt, duart, kraht, kmbt, goja apo hunda, prsri ata duken kaq t ndryshm nga njri-tjetri. Po t mendoj m shum pr kt, njeriu sjell ndrmend se:

Allahu ka krijuar miliarda njerz prej mijra vitesh, t gjith t ndryshm nga njri-tjetri. Kjo, pa dyshim, sht nj dshmi e qart e fuqis dhe eprsis t Tij.

Kur sheh t gjith kta njerz q nxitojn, njeriut mund t'i vijn shum mendime t ndryshme. N vshtrimin e par, secili nga kta njerz duket si nj individ "i dallueshm" nga t tjert. Secili prej tyre ka botn, dshirat, planet, shijet, mnyrn e tij t jetess dhe shtje q e bjn t lumtur ose t trishtuar, por kto ndryshime jan orientuese. N prgjithsi, do qenie njerzore lind, rritet, shkon n shkoll, krkon nj pun, punon, martohet, bhet me fmij, i drgon fmijt n shkoll e kta t fundit martohen dhe ai plaket, bhet gjysh ose gjyshe dhe m n fund largohet nga kjo jet.

Nga ky kndvshtrim, nuk ka ndryshime t mdha midis jets s njerzve. Nse dikush jeton n afrsi t Stambollit apo n nj qytet t Meksiks, kjo nuk ndryshon asgj. T gjith kta njerz do t vdesin nj dit. Njeriu q i kupton t gjitha kto, mendon dhe pyet veten: "Duke qen se t gjith ne do t vdesim nj dit, pse njerzit veprojn sikur nuk do t largohen kurr nga kjo bot? Nse nj njeri, vdekja e t cilit sht e sigurt, duhet t prpiqet pr jetn e tij pas vdekjes, ather prse pothuaj t gjith njerzit sillen sikur jeta e tyre n kt bot nuk do t marr fund kurr?!"

Nj njeri i till mendon dhe nga kto mendime arrin n nj prfundim vendimtar.

Nj pjes e madhe e njerzve nuk mendojn pr kt shtje. Nse pyeten papritur, "far po mendon n kt ast?", do t shihni se ata mendojn pr gjra krejt t panevojshme, prej t cilave nuk kan ndonj dobi. Sidoqoft, njeriu sht n gjendje t mendoj pr shtje "domethnse", "t menura" dhe "t rndsishme" n do ast, q nga koha kur ai zgjohet, deri kur fle dhe t nxjerr prfundime nga ato q mendon. N Kuran, Allahu na njofton, se besimtart reflektojn dhe nxjerrin prfundime t dobishme, n t gjitha rrethanat:

Me t vrtet, n krijimin e qiejve dhe toks, n ndrrimin e dits dhe t nats, ka argumente pr njerzit me mendje t shndosh, t cilt e prmendin Allahu me prkushtim, kur jan n kmb, kur jan ulur e kur jan t shtrir dhe mendojn rreth krijimit t qiejve e t toks (duke thn): "Zoti yn, t gjitha kto nuk i krijove kot. I lartsuar je Ti! Ruajna prej dnimit t Zjarrit!" (Ali Imran 190-191)

Si kuptohet edhe nga ky varg kuranor, besimtart jan njerz q mendojn, prandaj ata jan n gjendje t shohin mrekullin e krijimit dhe t kuptojn e lvdojn fuqin, njohurin dhe urtsin e Allahut.

T mendosh sinqerisht duke iu drejtuar Allahut

Me qllim q njeriu t arrij prfundime t drejta, ai duhet t mendoj gjithmon pozitivisht. P.sh. nj njeri, i cili sheh dik shum m t bukur se veten, mund t ndiehet inferior, pr shkak t paknaqsis nga paraqitja e vet fizike dhe, kur kujton bukurin e t tjerve, bhet ziliqar. Ky sht nj mendim, t cilin Allahu nuk e miraton. Nj njeri, q ka pr qllim t fitoj knaqsin e Allahut, e vlerson bukurin e t tjerve si nj shfaqje t krijimit t prsosur hyjnor. Kur ai e sheh kt njeri, si nj bukuri t krijuar nga Allahu, fiton knaqsi t madhe. Ai krkon prej Tij, q t'ia shtoj bukurin ktij njeriu n jetn pas vdekjes. Sa pr vete, ai, gjithashtu, i krkon Allahut t bukurn e vrtet dhe t prjetshme n jetn pas vdekjes. Ai e kupton, se njeriu nuk mund t jet kurr i prsosur n kt bot, sepse kjo bot sht krijuar e paprsosur, si pjes e sprovs. Dshira e tij pr t hyr n Xhenet rritet. Kjo sht pa dyshim nj nga shembujt e t menduarit t sinqert. Gjat gjith jets, njeriu ndeshet me shum raste t tilla.

Suksesi i njeriut n kt sprov dhe mirsit q do t fitoj n jetn tjetr, varen nga msimet q nxjerr rreth gjrave mbi t cilat ka reflektuar, ndaj sht e domosdoshme q njeriu t mendoj vazhdimisht me sinqeritet. N Kuran thuhet:

"Allahu ju tregon argumentet e Veta dhe ju sjell furnizim prej qiellit (shiun), por prve atyre q kthehen te Allahu, t tjert nuk marrin msim." (Gafir 13)